{"id":1236,"date":"2020-05-02T12:32:17","date_gmt":"2020-05-02T10:32:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tzglogow.ddr.pl\/wehikul\/?p=1236"},"modified":"2020-05-02T12:34:22","modified_gmt":"2020-05-02T10:34:22","slug":"wehikul-czasu-maj-2020-rok-12135","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/2020\/05\/02\/wehikul-czasu-maj-2020-rok-12135\/","title":{"rendered":"Wehiku\u0142 czasu Maj 2020 (rok 12\/135)"},"content":{"rendered":"

Koronawirus j<\/strong>u\u017c drugi<\/strong> miesi\u0105c determinuje nasz\u0105 codzienn\u0105 egzystencj\u0119 i dewastuje przyzwyczajenia. Ka\u017ce nam \u017cy\u0107 oddzielnie, ale przez to jeste\u015bmy razem. Wyzwolona zosta\u0142a nowa energia, pok\u0142ady sympatii i solidarno\u015bci. \u017byjemy inaczej przez to niewidzialne zagro\u017cenie.<\/p>\n

Wehiku\u0142, obserwuj\u0105c wirtualnie spo\u0142eczn\u0105 aktywno\u015b\u0107, twierdzi za jednym z mieszka\u0144c\u00f3w, \u017ce i w G\u0142ogowie \u201edziej\u0105 si\u0119 niesamowite i dobre rzeczy\u201d.<\/p>\n

A napisa\u0142 Prezydent Rafael Rokaszewicz – \u201eLudzie sobie pomagaj\u0105, troszcz\u0105 si\u0119 o innych, dbaj\u0105 o siebie nawzajem. Setki kobiet, kt\u00f3re potrafi\u0105 szy\u0107 na maszynie, szyj\u0105 dla innych maseczki. Za darmo. Widz\u0119 Was, drodzy mieszka\u0144cy, w tych maseczkach\u201d.<\/p>\n

W mie\u015bcie s\u0105 ko\u0144czone prace przy kilku inwestycjach. Blasku nabiera poforteczny obiekt, zwany blokhauzem. O zwi\u0105zanych z nim wydarzeniach b\u0119dzie ni\u017cej w kalendarium.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Restaurowany z pietyzmem blokhauz \u0142\u0105czy pami\u0119taj\u0105ce czasy wojny z nowoczesnymi metodami rekonstrukcji. Uroku dodaj\u0105 ceglane kroksztyny.<\/p>\n

(fot. M. Dytwi\u0144ska-Gawro\u0144ska)<\/p>\n

G\u0142ogowski Wehiku\u0142 czasu<\/strong> wpisuj\u0105c si\u0119 w has\u0142o i znak chwili \u2013 \u201eZosta\u0144 w domu\u201d \u2013 proponuje jeszcze wi\u0119cej lektury.<\/p>\n

Pan Damian Szymczak,<\/strong> Czytelnik z Leszna, tym razem podes\u0142a\u0142 nam informacje z G\u0142ogowa publikowane w pozna\u0144skiej, polskiej gazecie narodowc\u00f3w \u2013 \u201ePost\u0119p\u201d. Poni\u017cej przedstawiamy ciekawostki sprzed stu lat, z maja 1920 roku.<\/p>\n

Po wspomnieniach m\u0142odzie\u0144ca ze Lwowa<\/strong> publikowanych w Wehikule czasu w 2018 roku, w kt\u00f3rch opisywa\u0142 swoj\u0105 drog\u0119 do Polski i do G\u0142ogowa w 1957 roku, autor nades\u0142a\u0142 do Wehiku\u0142u opis powojennych lat we Lwowie. Mieszka\u0142 tam z rodzicami od urodzenia do chwili wyjazdu, czyli 18 lat.<\/p>\n

Obchody jubileuszu 900-lecia Kapitu\u0142y<\/strong> Kolegiackiej planowane s\u0105 na wrzesie\u0144 tego roku. Jak b\u0119dzie, jeszcze nie wiemy. W programie obchod\u00f3w, opr\u00f3cz uroczysto\u015bci religijnych, przewidywano m.in. okoliczno\u015bciowe publikacje, konferencj\u0119 naukow\u0105, wystaw\u0119, koncerty. Poczta polska wyda znaczek w wielkim nak\u0142adzie, a hobby\u015bci wybij\u0105 okoliczno\u015bciow\u0105 monet\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Kolegiata od p\u00f3\u0142nocy, na tle miasta.<\/p>\n

O Nagrodach<\/strong> \u2013 mimo z\u0142ego czasu, Organizatorzy przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 ponadczasowych podejmuj\u0105 dzialania, by je zrealizowa\u0107.<\/p>\n

Fundacja \u201eOwoc G\u0142ogu\u201d<\/strong> od ubieg\u0142ego roku przyznaje Nagrody \u201eGaja\u201d w kategoriach \u2013 historia, kultura, sztuka, edukacja, pomoc, oraz Super Gaja. Wyr\u00f3\u017cnia G\u0142ogowian zaanga\u017cowanych w swoich bran\u017cach. Ania Hamza, prezes Fundacji og\u0142osi\u0142a, \u017ce laureatem Nagrody \u201eGaja\u201d 2020 w kategorii HISTORIA zosta\u0142 wybitny G\u0142ogowianin, ANTONI BOK.<\/p>\n

Wehiku\u0142 czasu skierowa\u0142 po konsultacjach <\/strong>do Kapitu\u0142y pod g\u0142osowanie list\u0119 Nominat\u00f3w VIII G\u0142ogowskiej Nagrody Historycznej \u201eZ\u0142oty Bilet Wehiku\u0142u czasu\u201d. Blisko p\u00f3\u0142 setki cz\u0142onk\u00f3w Kapitu\u0142y odpowiedzia\u0142o na \u2026 Zosta\u0142 wybrany Laureat. Nie znamy jeszcze okoliczno\u015bci wr\u0119czenia Nagrody.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Kto otrzyma w tym roku ufundowan\u0105 przez prezydenta Rafaela Rokaszewicza rze\u017ab\u0119 Janusza Owsianego? VIII G\u0142ogowska Nagroda Historyczna<\/p>\n

Niestety, nie odb\u0119d\u0105 si\u0119 III Imieniny<\/strong> ulicy 10 Maja. W ubieg\u0142ym roku o tej porze Wehiku\u0142 pisa\u0142: \u201eBogusia Slifierz, Teresa Grzywacz i Andrzej Ruebenbauer przy wsparciu swoich rodzin i s\u0105siad\u00f3w przygotowuj\u0105 radosne spotkanie du\u017cych i ma\u0142ych. B\u0119d\u0105 zabawy dla dzieci, muzyka na \u017cywo, tort s\u0105siedzki i gaw\u0119dy. 10 Maja, w pi\u0105tek od godziny 16.30, na ulicy, kt\u00f3ra na kilka godzin zamieni si\u0119 w deptak\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Tak by\u0142o w ubieg\u0142ym roku. Kiedy miedzy domami nr 1 i 3 ustawili si\u0119 uczestnicy zobaczyli\u015bmy za nimi \u201et\u0142o\u201d \u2013 budynki przy ulicach Wincentego Kad\u0142ubka i Jana D\u0142ugosza. (fot. M. Kuchnicki)<\/p>\n

4 maja, w dniu \u015bw. Floriana swoje<\/strong> \u015bwi\u0119to obchodz\u0105 stra\u017cacy i hutnicy. O hutnikach b\u0119dzie jeszcze w maju du\u017co. Dzi\u015b \u017cyczenia dla druh\u00f3w z jednostek OSP i stra\u017cak\u00f3w z zawodowej, Pa\u0144stwowej Stra\u017cy Po\u017carnej. Na Ziemi G\u0142ogowskiej ochrona przeciwpo\u017carowa funkcjonuje od zako\u0144czenia wojny.<\/p>\n

Koronawirusem zacz\u0119li\u015bmy<\/strong> i zako\u0144czymy, cho\u0107 w innym wymiarze i z innym akcentem. Chcia\u0142oby si\u0119 napisa\u0107, \u017ce wzniesiemy toast.<\/p>\n

Jedna z tradycyjnych wycieczek TZG wiod\u0142a w ubieg\u0142ym roku przez zielonog\u00f3rskie winnice. O wycieczce b\u0119dzie ni\u017cej. Tu o najnowszym produkcie z Winnicy Mi\u0142osz w \u0141azie, ko\u0142o Zaboru, 15 km na wsch\u00f3d od Zielonej G\u00f3ry. Tym atrakcyjnym wyrobem jest Wino Pandemiczne. Pono\u0107 wybija z\u0142e my\u015bli, gwarantuje dobry sen, napawa optymizmem i otwiera \u015bwietlan\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/div>\n

Na etykiecie Dr Schnabel von Rom, lekarz podczas epidemii d\u017cumy w Rzymie, w masce dziobowej z r\u00f3zg\u0105 od odganiania si\u0119 od chorych, by trzymali si\u0119 z daleka. Tu jedna etykieta, akurat dla produktu o najmniejszej ilo\u015bci 30 butelek. \u201ePandemiczna czerwie\u0144 i pomara\u0144cza ze zdrowego rocznika 2019\u201d, zosta\u0142y rozlane w ilo\u015bci kolejno 200 i 100 butelek. Warto zajrze\u0107 na profil \u201eWinnica Mi\u0142osz w \u0141azie\u201d na Fb czy na stron\u0119 http:\/\/winnicamilosz.pl\/?page_id=30<\/a>. Najprawdopodobniej pozosta\u0142o ju\u017c tylko po tych winach wspomnienie, ale kto wie?<\/p>\n

<\/p>\n

Z lektur Wehiku\u0142u\u00a0 \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

Nie ustaje zainteresowanie literackim i reporterskim opisem lat powojennych w Polsce. Do historyk\u00f3w, takich jak np. Beata Halicka i Marcin Zaremba, do\u0142\u0105czyli<\/p>\n

mistrzowie pi\u00f3ra, jak np. Magdalena Grzeba\u0142kowska, Cezary \u0141azarewicz, Olga Tokarczuk, Filip Springer. Mocne wej\u015bcie do tego grona ma pochodz\u0105ca z Legnicy:<\/p>\n

Karolina Kuszyk, Poniemieckie<\/strong>, wydawnictwo Czarne, 2019.<\/p>\n

 <\/p>\n

Na blisko pi\u0119ciuset stronach autorka przedstawia \u201eosobisty przewodnik po losach poniemieckiego w jego codziennej, domowej odmianie\u201d.<\/p>\n

Histmag zaprasza tak: na podstawie w\u0142asnych przemy\u015ble\u0144 oraz do\u015bwiadcze\u0144 ludzi dorastaj\u0105cych na tzw. \u201eZiemiach Odzyskanych\u201d Karolina Kuszyk sprawdza, co dla wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w oznacza i ile znaczy przedwojenna, niemiecka historia tego terytorium. \u201ePoniemieckie\u201d nazwa\u0107 mo\u017cna tak\u017ce histori\u0105 czy te\u017c antropologi\u0105 rzeczy. Refleksja o oswajaniu by\u0142ych niemieckich ziem rozpoczyna si\u0119 bowiem od przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku \u2013 naczy\u0144, ksi\u0105\u017cek, obraz\u00f3w czy poczt\u00f3wek<\/em>.\u00a0 (Fragment recenzji Doroty Choi\u0144skiej).<\/p>\n

Innym spojrzeniem na ksi\u0105\u017ck\u0119 legniczanki jest recenzja Karoliny \u0106wiek-Rogalskiej Powierzchowna poniemieck<\/em>o<\/em>\u015b\u0107. O reporta\u017cu Karoliny Kuszyk<\/em>.<\/em> Pisze w bim m.in. tak: Karolina Kuszyk dotyka fenomenu \u201eZiem Odzyskanych\u201d i ich fascynuj\u0105cych to\u017csamo\u015bci. Szkoda tylko, \u017ce wyliczankom poniemieckich miejsc i rzeczy brakuje jasno\u015bci i planu, a za potoczyst\u0105 narracj\u0105 nie stoj\u0105 pog\u0142\u0119bione refleksje.<\/em><\/p>\n

Na zako\u0144czenie, d\u0142ugiego, krytycznego i nie zawsze \u017cyczliwego czy nawet neutralnego wywodu, recenzentka napisa\u0142a – \u201ePoniemieckie\u201d podejmuje wi\u0119c wa\u017cny temat. \u201eWa\u017cny temat\u201d, sformu\u0142owanie, kt\u00f3re zdaje si\u0119 w ostatnim czasie usprawiedliwia\u0107 ka\u017cd\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, nie jest tu jednak wskazaniem do bezrefleksyjnego pod\u0105\u017cania za Autork\u0105. \u201eDobrze si\u0119 czyta\u201d \u2013 to zdanie z kolei interesuj\u0105cego, ma potwierdza\u0107, \u017ce po ksi\u0105\u017ck\u0119 warto si\u0119gn\u0105\u0107. Co jednak, je\u015bli \u201ePoniemieckie\u201d podejmuje wa\u017cny temat i dobrze si\u0119 czyta, a r\u00f3wnocze\u015bnie nie jest ksi\u0105\u017ck\u0105 dobr\u0105? <\/em><\/p>\n

Takie s\u0105dy upowa\u017cniaj\u0105 do pytania, czy autor mo\u017ce dzieli\u0107 si\u0119 z czytelnikiem swoimi emocjami? Legniczanka Kuszyk czy gda\u0144szczanka Grzeba\u0142kowska? Tym bardziej, ze ju\u017c na pierwszych stronach zastrzegaj\u0105, \u017ce to jej osobiste spojrzenia. Dlatego dziwi troch\u0119 pe\u0142na niezrozumie\u0144 tekstu i uprzedze\u0144, ch\u0119ci poprawno\u015bci politycznej opinia.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do lektury \u2013 m\u0142odych mo\u017ce wstrz\u0105sn\u0105, a starszym przypomn\u0105 codzienno\u015b\u0107, rozdzia\u0142y po\u015bwi\u0119cone powojennemu szabrowi, odbywaj\u0105cemu si\u0119 nie tylko w opustosza\u0142ych domach, ale tak\u017ce na niemieckich cmentarzach.<\/p>\n

Dowiadujemy si\u0119 o rozgrabianiu p\u0142yt nagrobnych z opuszczonych nekropolii i ich ponownym wykorzystywaniu w<\/span> do r\u00f3\u017cnych cel\u00f3w. Obserwacje Wehiku\u0142u si\u0119gaj\u0105 pami\u0119ci\u0105 znikaj\u0105cego cmentarza ewangelickiego, obecnie Parku Po\u0142udniowego.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka warta lektury. Znale\u017a\u0107 w niej r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna je\u017celi nie nieliczne odniesienia g\u0142ogowskie to bardzo liczne por\u00f3wnania do nich.<\/p>\n

\"7<\/p>\n

W \u015bredniowieczu corocznie, 8 maja<\/strong>, w dzie\u0144 \u015bwi\u0119tego Stanis\u0142awa odbywa\u0142 si\u0119 w G\u0142ogowie wielki jarmark. Miejscem handlu by\u0142 Rynek z przystosowanymi do tego celu kramami szewskimi i odzie\u017cowymi, sukiennicami, jatkami, \u0142awami chlebowymi itd. Sol\u0105 handlowano na placu solnym. Miasto mia\u0142o tak\u017ce drugi przywilej organizowania jarmarku w dzie\u0144 Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny (15 sierpnia). Od 1472 r. handlowano r\u00f3wnie\u017c 30 listopada, na \u015bw. Andrzeja. Obok handlu hurtowego, jarmarcznego, organizowane by\u0142y co tydzie\u0144 targi lokalne, detaliczne.Od \u015bredniowiecza, niespe\u0142na 200 m od zamku znajdowa\u0142 si\u0119 przyklasztorny ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszkan\u00f3w p.w. \u015bw. Stanis\u0142awa. Istnia\u0142 ju\u017c 15 kwietnia 1257 roku, bo z tego dnia pochodzi pierwsza pisana o nim wzmianka.<\/p>\n

\"8<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ods\u0142oni\u0119te w czerwcu 2017 roku pozosta\u0142o\u015bci ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Stanis\u0142awa.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (fot. dla Wehiku\u0142u Jacek Maciejewski)<\/p>\n

1<\/strong>343<\/strong>, <\/strong>16<\/strong>.05<\/strong>., ksi\u0105\u017c\u0119 Henryk V \u017belazny usi\u0142owa\u0142 zdoby\u0107 G\u0142og\u00f3w. Ksi\u0105\u017c\u0119 od roku jest jako spadkobierca Henryka IV, pretendentem tak\u017ce do dziedzictwa g\u0142ogowskiego. Rozpoczynaj\u0105c panowanie w roku 1342, nie z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142du podbijaj\u0105cemu \u015al\u0105sk kr\u00f3lowi czeskiemu, Janowi Luksemburskiemu. Ro\u015bci\u0142 sobie prawa do ksi\u0119stwa g\u0142ogowskiego i chcia\u0142 je odbi\u0107 zbrojnie z r\u0105k czeskich garnizon\u00f3w i namiestnik\u00f3w Jana Luksemburskiego.<\/p>\n

Niestety, mieszczanie niemieccy wsparci przez czeskie rycerstwo nie daj\u0105 si\u0119 tego dnia zaskoczy\u0107. Odpieraj\u0105 niespodziewane ataki ksi\u0119cia, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy do odzyskania podst\u0119pnie wydartego dziedzictwa. Jego determinacja przynosi ten skutek, \u017ce i napieraj\u0105cy od wschodu kr\u00f3l polski, Kazimierz i kr\u00f3l czeski zaczynaj\u0105 na \u015bl\u0105skiego ksi\u0119cia patrze\u0107 przychylniej.<\/p>\n

Kazimierz Wielki zatrzyma\u0142 si\u0119 z polsk\u0105 ekspansj\u0105 na Wschowie. G\u0142og\u00f3w za wierno\u015b\u0107 domowi Luksemburskiemu – koronie czeskiej – dosta\u0142 w tym dniu so\u0142ectwo we wsi Kwielice (villla Quilitz<\/em>) wraz ze wszystkimi dochodami p\u0142yn\u0105cymi z tego tytu\u0142u. A Henryk \u017belazny w nast\u0119pnym roku po\u0142ow\u0119 ksi\u0119stwa g\u0142ogowskiego. I od tego czasu praktycznie na p\u00f3\u0142tora wieku podzielono miasto.<\/p>\n

Ponad sze\u015b\u0107 i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej G\u0142ogowianie nadali jego imi\u0119 nowej ulicy na obrze\u017cu miasta, na osiedlu Piast\u00f3w \u015al\u0105skich.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

1<\/strong>609<\/strong>, <\/strong>11<\/strong>.05<\/strong>., tego dnia w L\u0105dku (Landeck), kt\u00f3ry ju\u017c wtedy by\u0142 Zdrojem, stracono Krzysztofa Kurge, pochodz\u0105cego z G\u0142ogowa i tam urodzonego. \u201eZamordowa\u0142 bowiem w tym starym uzdrowisku i dwie kobiety i dwie dziewczynki\u201d. <\/em>Pisz\u0105cy te s\u0142owa historyk niemiecki dodawa\u0142, \u017ce ten\u017ce L\u0105dek znajduje si\u0119 w okolicach K\u0142odzka.<\/p>\n

A gdzie zosta\u0142 stracony?<\/p>\n

W tym okresie miejscem ka\u017ani by\u0142a szubienica. I wbrew nazwie wykonywano tam r\u00f3wnie\u017c kary \u015bci\u0119cia. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c zwyczaj zakopywania zw\u0142ok w miejscu wykonania kary.<\/p>\n

Najstarsze przekazy sugeruj\u0105, \u017ce\u00a0 pierwsza l\u0105decka szubienica sta\u0142a na tzw. G\u00f3rze Trzech Krzy\u017cy \u2013 znana jest rycina z 1674 roku z jej wizerunkiem.<\/p>\n

Aleksander Ostrowicz w swoim Przewodniku po L\u0105dku (1881) dla Polak\u00f3w odwiedzaj\u0105cych Kotlin\u0119 K\u0142odzk\u0105 pisa\u0142 –\u00a0 \u201eKto chce wolniejszy jeszcze mie\u0107 widok, temu polecam, aby poszed\u0142 na sam szczyt g\u00f3ry, tak zwanej szubienicznej (dawniej sta\u0142a tu szubienica), a za ma\u0142e strudzenie wynagrodzi go sowicie widok <\/em><\/p>\n

na ca\u0142e miasto, zdrojowisko, wsie, doliny, ska\u0142y, g\u00f3ry bli\u017csze i dalsze, kt\u00f3re zewsz\u0105d zamykaj\u0105 okolic\u0119”.<\/em><\/p>\n

Powy\u017csze s\u0142owa Wehiku\u0142 dedykuje kuracjuszom i turystom z G\u0142ogowa z sugesti\u0105 szukania \u015blad\u00f3w wspomnianych wydarze\u0144.<\/p>\n

\"9<\/p>\n

Na Rynku w L\u0105dku stoi pr\u0119gierz\u00a0 – narz\u0119dzie do wymierzania kar na honorze. Nie jest to obiekt w tym miejscu oryginalny. Tak jak i g\u0142ogowski \u2013 miejscowy zosta\u0142 zniszczony w okresie likwidowania\u00a0 tych \u201eurz\u0105dze\u0144\u201d. Ten pochodzi ze wsi Skrzynka. Kamienny monument wykonany najpewniej w\u00a01666 r. [nieoficjalna strona miasta]<\/p>\n

1813<\/strong>, 6.05<\/strong>., z obl\u0119\u017conej twierdzy na podstawie zarz\u0105dzenia komendanta wyp\u0119dzono poza mury ponad 270 ubogich rodzin, razem oko\u0142o 400 os\u00f3b. Nie mog\u0142y zapewni\u0107 sobie wy\u017cywienia na czas obl\u0119\u017cenia. Poczytajmy, co doktor Dietrich, kronikarz obl\u0119\u017cenia, pisa\u0142 o tym wydarzeniu. Ciekawostk\u0105 jest to, \u017ce niekt\u00f3rzy g\u0142odni g\u0142ogowianie zazdro\u015bcili tego wyp\u0119dzenia:<\/p>\n

\u201eGubernator kaza\u0142 na nowo og\u0142osi\u0107, \u017ce kto nie ma za co \u017cy\u0107 i nie mo\u017ce si\u0119 zaopatrzy\u0107, powinien by\u0107 wypuszczony za bram\u0119. 6 maja pod bram\u0105 gubernatora zebra\u0142o si\u0119 271 rodzin, \u0142\u0105cznie ponad 400 os\u00f3b: chrze\u015bcijanie, \u017cydzi, czeladnicy, s\u0142u\u017c\u0105ce itd. Ach! By\u0142a to poruszaj\u0105ca serca scena. W\u015br\u00f3d zebranych by\u0142y ci\u0119\u017carne, trzymaj\u0105ce w ramionach dziecko i na plecach d\u017awigaj\u0105ce dobytek. Wielu zna\u0142o miejsce swojego przeznaczenia, wielu innych jednak zdawa\u0142o si\u0119 zuchwale na \u0142ask\u0119 bo\u017c\u0105. Niekt\u00f3rzy dyszeli pod ci\u0119\u017carem bet\u00f3w i innych rzeczy, dzieciaki czepia\u0142y si\u0119 sp\u00f3dnic matek. A i tak tym po\u017ca\u0142owania godnym ludziom zazdro\u015bci\u0142y setki innych, kt\u00f3rym albo nie wolno by\u0142o si\u0119 st\u0105d wydosta\u0107, albo nie mogli tego uczyni\u0107 z innych powod\u00f3w. Z jakim\u017c wzrokiem, po\u017c\u0105daj\u0105cym wolno\u015bci, spogl\u0105dano za tamtymi! Zapewnili sobie \u017cycie i wolno\u015b\u0107, oddychali czystym, a nie zara\u017conym powietrzem. Nie cierpieli ju\u017c g\u0142odu, gdy\u017c znale\u017ali dobrych ludzi, kt\u00f3rzy posiadali wi\u0119cej ni\u017c oni, co nie zdarzy\u0142oby si\u0119 w twierdzy, gdzie mo\u017ce trzeba b\u0119dzie umrze\u0107 z g\u0142odu. Zostali ju\u017c oto, co mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107, przyj\u0119ci z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 przez tak zwanych nieprzyjaci\u00f3\u0142. Kiedy autor wr\u00f3ci\u0142 tego dnia z wa\u0142\u00f3w z powrotem do miasta, zobaczy\u0142 nowe sceny rozpaczy. Setki ludzi, kt\u00f3rym brakowa\u0142o na chleb, wyw\u0119drowa\u0142o, a inne setki sta\u0142y jeszcze pod domami piekarzy, krzycza\u0142y, szamota\u0142y si\u0119 i bi\u0142y o chleb. M\u0142odzi i zdrowi zadowolili si\u0119 pierwsi, s\u0142abi i starzy zostali odepchni\u0119ci i musieli wraca\u0107 z pustymi r\u0119kami i w\u00f3zkami. I co to by\u0142 za chleb?<\/p>\n

Z grubo mielonych otr\u0119b\u00f3w, bardziej ususzony ni\u017c upieczony. Jeszcze gor\u0105cy, zjadany by\u0142 przez wielu pod samymi drzwiami\u201d.<\/p>\n

Ale jeszcze w tym miesi\u0105cu niespodziewanie Prusacy odst\u0105pi\u0105 od obl\u0119\u017cenia i rozpocznie si\u0119 kilkumiesi\u0119czny rozejm.<\/p>\n

\"10<\/p>\n

Pofranciszka\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa. Po sekularyzacji w 1810 s\u0142u\u017cy\u0142 do cel\u00f3w wojskowych.<\/p>\n

1860<\/strong>, 5.05<\/strong>., ukaza\u0142o si\u0119 rozporz\u0105dzenie kr\u00f3lewskie A.K.O (Allerh\u00f6chste Kabinettsordre) o utworzeniu kolejnych regiment\u00f3w piechoty. Jednym z nich by\u0142 3 pozna\u0144ski pu\u0142k piechoty nr 58.<\/p>\n

Powsta\u0142 z oddzia\u0142\u00f3w 18. pu\u0142ku Landwehry rozmieszczonych w Poznaniu, Swarz\u0119dzu i Kargowej. Pocz\u0105tkowo otrzyma\u0142 nazw\u0119 18. Mieszanego Pu\u0142ku Piechoty, by od 4 czerwca 1860 nosi\u0107 miano, z kt\u00f3rym dotrwa\u0142 do 1919 roku. W ramach podporz\u0105dkowania strukturalnego wchodzi\u0142 w sk\u0142ad 17 Brygady Piechoty, ta z kolei by\u0142a zwi\u0105zkiem w 9. Dywizji na terenie V Korpusu Armijnego z siedzib\u0105 w Poznaniu. W trakcie uroczysto\u015bci koronacyjnych w Kr\u00f3lewcu, 18 stycznia 1861 r. zosta\u0142y po\u015bwi\u0119cone sztandary nowych pu\u0142k\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich znajdowa\u0142 si\u0119 znak honorowy pu\u0142ku g\u0142ogowskiego. \u00d3wczesny pu\u0142k piechoty tworzy\u0142y\u00a0 trzy bataliony, w tym trzeci (III) \u2013 fizylier\u00f3w, czyli lekkiej piechoty. Ka\u017cdy batalion sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 4 kompanii.\u00a0 Przyznany batalionowi w 1860 r. pierwszy etat pokojowy wynosi\u0142 534 osoby. A 1 kwietnia 1909 r. pu\u0142k liczy\u0142:\u00a0 w sztabie –\u00a0 4 oficer\u00f3w, 5 lekarzy, 1 kapelmistrz, 3 podoficer\u00f3w (pisarz, 2 ordynans\u00f3w), 41 muzyk\u00f3w, 4 ksi\u0119gowych-rachmistrz\u00f3w. W ka\u017cdym batalionie\u00a0 by\u0142o –\u00a0 18 oficer\u00f3w, p\u0142atnik z pomocnikiem,\u00a0 pisarz, 64 podoficer\u00f3w, dobosz batalionowy,\u00a0 4 sanitariuszy i 502 \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

W sz\u00f3stym roku istnienia regiment pomaszerowa\u0142 na po\u0142udnie, gdzie po raz pierwszy odda\u0142 danin\u0119 krwi w bitwie pod Nachodem w trakcie wojny z Austri\u0105. W 1870 roku na progu Francji, pod Weissenburgiem krwawo wyr\u0119bywa\u0142 prusk\u0105 wiktori\u0119.<\/p>\n

\"11<\/p>\n

Pomnik \u017co\u0142nierzy 58 pozna\u0144skiego pu\u0142ku piechoty ods\u0142oni\u0119ty w 1872 r. na polu bitwy pod Weissenburgiem w drug\u0105 rocznic\u0119 bitwy.<\/p>\n

W 40 rocznic\u0119 bitwy, w zwi\u0105zku z 50-leciem istnienia 58 pu\u0142ku, Stowarzyszenie Weteran\u00f3w i \u017bo\u0142nierzy postawi\u0142o na pofortecznej konstrukcji blokhauzu ognia bocznego, nieopodal by\u0142ej Bramy Wroc\u0142awskiej w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci miasta, obelisk. By\u0142 on wiern\u0105 replik\u0105 obiektu stoj\u0105cego od 1872 na polach pod Weissenburgiem. Po II wojnie pomnik zosta\u0142 uszkodzony i rozbity. Blokhauz niszcza\u0142. Dos\u0142ownie pod wp\u0142ywem niekorzystnych warunk\u00f3w atmosferycznych zacz\u0105\u0142 si\u0119 dos\u0142ownie rozsypywa\u0107.<\/p>\n

\u015awiate\u0142ko pojawi\u0142o si\u0119 w 2002 roku, kiedy obiekt zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. Wydano decyzj\u0119 o wykonaniu rob\u00f3t zabezpieczaj\u0105cych i remontowych. Od ko\u0144ca listopada ubieg\u0142ego roku trwa\u0142y prace zwi\u0105zane m.in. z oczyszczaniem i dezynfekcj\u0105 elewacji, napraw\u0105 uszkodzonych naro\u017cnik\u00f3w, uzupe\u0142nieniem ubytk\u00f3w cegie\u0142 muru oporowego. Odnaleziono r\u00f3wnie\u017c nieopodal fragmenty pomnika. Zosta\u0142y oczyszczone i osadzone na swoim miejscu. Jak informuj\u0105 s\u0142u\u017cby Prezydenta, prace porz\u0105dkowe dobiegaj\u0105 ko\u0144ca. Niestety, w obecnej sytuacji zwi\u0105zanej z pandemi\u0105 koronawirusem obiekt nie mo\u017ce by\u0107 udost\u0119pniony do zwiedzania.<\/p>\n

\"12<\/p>\n

Kopia pomnika stoj\u0105cego na polu bitwy pod Weissenburgiem postawiona na blokhauzie przy ul. Piastowskiej w 1910 r. Zaznaczono cz\u0119\u015b\u0107 obelisku z okoliczno\u015bciowym napisem. Zosta\u0142a odnaleziona w 2020 roku i wraz z podstaw\u0105 umieszczona na odrestaurowanym obiekcie.<\/p>\n

1920<\/strong>, maj.,<\/strong> Pan Damian Szymczak, Czytelnik z Leszna, tym razem podes\u0142a\u0142 nam informacje z G\u0142ogowa publikowane w pozna\u0144skiej, polskiej gazecie narodowc\u00f3w \u2013 \u201ePost\u0119p\u201d. Poni\u017cej przedstawiamy ciekawostki sprzed stu lat, z maja 1920 roku.<\/p>\n

14.05<\/strong>., Magistrat ustali\u0142 maksymalne ceny za jaja na 2,40 marki za mendel. Pojedyncze jajo kosztowa\u0142o 16 fenyg\u00f3w. Ceny obowi\u0105zywa\u0142y od 12 maja.<\/p>\n

24.05<\/strong>., Nie wiemy sk\u0105d pochodzi\u0142 Otton Gorgas. Ten 34-letni m\u0119\u017cczyzna by\u0142 z\u0142odziejem ko\u0142owc\u00f3w, jak w\u00f3wczas nazywano rowery. Przy czym warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce wtedy samochod\u00f3w by\u0142o bardzo ma\u0142o. Dlatego dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi rowery by\u0142y jedynym \u015brodkiem transportu, a i tak nie wszystkich by\u0142o sta\u0107, by je kupi\u0107. Wracaj\u0105c do pana Gorgasa to skrad\u0142 a\u017c 22 ko\u0142owce w Ko\u017aminie oraz G\u0142ogowie. I za to odpowiada\u0142 w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas przed tutejsz\u0105 Izb\u0105 Karn\u0105. Wyrok by\u0142 niezwykle surowy, skazany bowiem zosta\u0142 na dziesi\u0119\u0107 lat wi\u0119zienia!<\/p>\n

\"13<\/p>\n

Winieta i fragment pierwszej strony pisma \u201ePost\u0119p\u201d z 26 maja 1920 roku. Uwag\u0119 przyci\u0105ga napis pod tytu\u0142em \u2013 \u201eReklamy przymuje si\u0119 tylko od kupc\u00f3w chrzescija\u0144skich\u201d.<\/p>\n

26.05<\/strong>., 7 letni ch\u0142opiec o nazwisku Rieck zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jego 3-letnia siostrzyczka bawi\u0105c si\u0119, wpad\u0142a do g\u0142\u0119bokiego stawu. Ch\u0142opiec szybko zrzuci\u0142 surdut i z\u0142apa\u0142 dziewczynk\u0119 za w\u0142osy. Wyci\u0105gn\u0105\u0142 j\u0105 na brzeg, tym samym ratuj\u0105c jej \u017cycie.<\/p>\n

1986<\/strong>, 10.05<\/strong>.,\u00a0 – poraz pierwszy zobaczylem Kolegiat\u0119 w G\u0142ogowie<\/em> – wspomina\u0142 z okazji dwudziestolecia odbudowy, prof. dr hab. in\u017c. arch. Olgierd Czerner z Politechniki Wroc\u0142awskiej. Po pierwszych kontaktach telefonicznych, wizycie w G\u0142ogowie – przyj<\/em>\u0105<\/em>\u0142em obowi<\/em>\u0105<\/em>zki g\u0142\u00f3wnego konserwatora kolegiaty na pro<\/em>\u015b<\/em>b<\/em>\u0119 <\/em>przedstawiciela Kurii Biskupiej Zielonog\u00f3rsko-Gorzowskiej ksi\u0119dza Ryszarda Dobro\u0142owicza.<\/em> Kuria uzyska\u0142a prawo w\u0142asno<\/em>\u015b<\/em>ci do kolegiaty. Skompletowa\u0142em zesp\u00f3\u0142 inwentaryzuj<\/em>\u0105<\/em>cy, pomiarowy i projektowy. Zacz<\/em>\u0119<\/em>li<\/em>\u015b<\/em>my sprawdza<\/em>\u0107 <\/em>uzyskan<\/em>\u0105 <\/em>wcze<\/em>\u015b<\/em>niejsz<\/em>\u0105 <\/em>inwentaryzacj<\/em>\u0119<\/em>, uzupe\u0142nia<\/em>\u0107 <\/em>j<\/em>\u0105<\/em>, cz<\/em>\u0119\u015b<\/em>ciowo fotogrametrycznie. Wykonano wykopy dla sprawdzenia fundamentowania, konstruktorzy wykonali ocen<\/em>\u0119 <\/em>stanu konstrukcyjnego mur\u00f3w. Lech<\/em> Engel przygotowa\u0142 dokumentacj<\/em>\u0119 <\/em>ich skotwienia.<\/em> Wobec trudno<\/em>\u015b<\/em>ci w dost<\/em>\u0119<\/em>pie do dokumentacji wykonanych wcze<\/em>\u015b<\/em>niej bada<\/em>\u0144 <\/em>mur\u00f3w<\/em> najstarszego ko<\/em>\u015b<\/em>ci\u00f3\u0142ka musieli<\/em>\u015b<\/em>my je ponownie ods\u0142oni<\/em>\u0107<\/em>. Teraz sami przebadali<\/em>\u015b<\/em>my<\/em> wszystkie mury pod k<\/em>\u0105<\/em>tem okres\u00f3w ich powstawania. Mogli<\/em>\u015b<\/em>my si<\/em>\u0119 <\/em>pokusi<\/em>\u0107 <\/em>na zrobienie<\/em> dokumentacji opisowej i rysunkowej przemian budowli. To pozwoli\u0142o, po dyskusjach z<\/em> inwestorem, przygotowa<\/em>\u0107 <\/em>wst<\/em>\u0119<\/em>pny projekt konserwatorsko-budowlany restauracji kolegiaty.<\/em><\/p>\n

Niebawem min\u0105 ju\u017c 34 lata zaanga\u017cowania profesora w odbudow\u0119 najstarszego g\u0142ogowskiego ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

\"14<\/p>\n

Profesor Olgierd Czernehw trakcie ka\u017cdej wizyty w kolegiacie dokumentowa\u0142 post\u0119p rob\u00f3t. (ze zbior\u00f3w ks. kan. R. Zendrana)<\/p>\n

1987, <\/strong>Ksi\u0105dz Ryszard Dobro\u0142owicz przedstawi\u0142 w Rzymie siostrze Elwirze Miriam Psorulli, Prze\u0142o\u017conej Generalnej Stowarzyszenia Cichych Pracownik\u00f3w Krzy\u017ca makiet\u0119 g\u0142ogowskiego Domu Uzdrowienie Chorych. Makieta zosta\u0142a zaprezentowana papie\u017cowi Janowi Paw\u0142\u00f3wi II, kt\u00f3ry j\u0105 pob\u0142ogos\u0142awi\u0142.<\/p>\n

\"15<\/p>\n

Przedstawiciele G\u0142ogowa i siostra Psorulla w trakcie spotkania z Janem Paw\u0142em II ogl\u0105daj\u0105 makiet\u0119 budowli na g\u0142ogowskim Ostrowie Tumskim<\/span><\/p>\n

(ze zbior\u00f3w ks. kan. R. Zendrana)<\/span><\/p>\n

1999<\/strong>, 30.05<\/strong>., w ostatni\u0105 niedziel\u0119 maja, w\u015br\u00f3d rusztowa\u0144 rozstawionych wzd\u0142u\u017c ceglanych mur\u00f3w kolegiaty odby\u0142a si\u0119 prymicyjna msza \u015bw. ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Brasse wy\u015bwi\u0119conego dzie\u0144 wcze\u015bniej w katedrze gorzowskiej. Ksi\u0105dz Stanis\u0142aw jest g\u0142ogowianinem, absolwentem \u201eMechanika\u201d. By\u0142 wtedy mieszka\u0144cem ul. Poczdamskiej\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 i parafianinem. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu wielu os\u00f3b dosz\u0142o do tego historycznego wydarzenia.\u00a0 By\u0142a to pierwsza msza sprawowana w Kolegiacie od kwietnia 1945 r. i r\u00f3wnie\u017c pierwsza odprawiona w j\u0119zyku polskim.<\/p>\n

Zape\u0142niona wiernymi \u015bwi\u0105tynia w\u0142a\u015bnie w ostatnich latach XX wieku by\u0142a ilustracj\u0105, jak odradza\u0142a si\u0119 Kolegiata i jak wiara i zaanga\u017cowanie g\u0142ogowian podnios\u0142y kolejne ruiny.<\/p>\n

\"16<\/p>\n

Msza prymicyjna w ruinach kolegiaty. (fot. R. Rokaszewicz).<\/p>\n

2001<\/strong>, 06.05<\/strong>., w kolegiacie Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny odby\u0142a si\u0119 uroczysta msza \u015bwi\u0119ta\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 z okazji 30-lecia Huty Miedzi G\u0142og\u00f3w i 40 rocznicy powstania Kombinatu G\u00f3rniczo-Hutniczego Miedzi. W\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa, opr\u00f3cz dyr. i cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105du KGHM, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 bp. Stefan Regmunt. Homili\u0119 wyg\u0142osi\u0142 bp. Adam Dyczkowski. Wydarzeniem by\u0142 wyst\u0119p Ch\u00f3ru Ch\u0142opi\u0119cego i M\u0119skiego Filharmonii Pozna\u0144skiej \u201ePozna\u0144skie S\u0142owiki\u201d. Zesp\u00f3\u0142 profesora Stefana Stuligrosza u\u015bwietni\u0142 swoim \u015bpiewem msz\u0119 w kolegiacie.<\/p>\n

\"17<\/p>\n

Dyrygent i tw\u00f3rca \u201ePozna\u0144skich s\u0142owik\u00f3w\u201d, prof. Stefan Stuligrosz w\u015br\u00f3d kadry kierowniczej KGHM SA i Huty Miedzi G\u0142og\u00f3w po koncercie w kolegiacie.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (ze zbior\u00f3w ks. kan. R. Zendrana)<\/p>\n

201<\/strong>9<\/strong>, <\/strong>Wspomnie czar \u2013 wycieczka TZG<\/strong>. Sygnalizowane wy\u017cej Wino Pandemiczne pochodzi z niedalekiego od G\u0142ogowa \u0141azu ko\u0142o Zaboru. Nowy produkt turystyczny i gastronomiczny jakim sta\u0142y si\u0119 zielonog\u00f3rskie\u00a0 winnice przybli\u017cyli g\u0142ogowianom organizatorzy wycieczki z TZG. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika \u00a0ubieg\u0142ego roku uczestnicy wybrali si\u0119 „Szlakiem wina i historii w okolicach Zielonej G\u00f3ry”. Zwiedzono sanktuarium w Otyniu, pa\u0142ace i parki w Zatoniu oraz Zaborze. W tym ostatnim odwiedzono Lubskie Centrum Winiarstwa – gdzie obok wys\u0142uchania prelekcji degustowano miejscowe wina. Odwiedzono tak\u017ce winnic\u0119 „Mi\u0142osz” w \u0141azie.<\/p>\n

Tradycje zielonog\u00f3rskiego winiarstwa s\u0105 znane g\u0142ogowianom cho\u0107by przez pami\u0119\u0107 o Winobraniu. W II po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku wielu z nas uczestniczy\u0142o w tym \u015bwi\u0119cie wina. Przybli\u017cmy wi\u0119c czasy wcze\u015bniejsze cytuj\u0105c dost\u0119pne informacje:<\/p>\n

Wed\u0142ug Hugo Schmidta, autora monumentalnej historii miasta, w 1850 r. w <\/em>Zielonej G\u00f3rz<\/em>e by\u0142o 726 w\u0142a\u015bcicieli winnic. Podczas obchodzonej wtedy rocznicy 700-lecia winiarstwa w mie\u015bcie bawi\u0142o si\u0119 1.300 winogrodnik\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Pierwsze udokumentowane historyczne informacje o zielonog\u00f3rskich winnicach pochodz\u0105 z 1314 roku. Sprzyjaj\u0105cy klimat, a tak\u017ce po\u0142o\u017cenie miasta na nas\u0142onecznionych wzg\u00f3rzach by\u0142y g\u0142\u00f3wnymi czynnikami pozwalaj\u0105cymi na ci\u0105g\u0142e powi\u0119kszanie si\u0119 obszar\u00f3w obj\u0119tych upraw\u0105. St\u0105d te\u017c Zielona G\u00f3ra jest najdalej na p\u00f3\u0142noc po\u0142o\u017conym w Europie punktem, gdzie istnia\u0142y winnice.<\/em><\/p>\n

Pono\u0107 smakowo pochodz\u0105ce st\u0105d wina nie rozpieszcza\u0142y podniebienia. Popularny na \u015al\u0105sku poeta Karl von Holtei (w G\u0142ogowie jego imi\u0119 nosi\u0142a obecna ulica Gustawa Morcinka) w\u00a0farsie \u201e33 minuty w\u00a0Zielonej G\u00f3rze\u201d, wymy\u015bla\u0142 r\u00f3\u017cne nazwy dla wina zielonog\u00f3rskiego i nie by\u0142y to nazwy pochlebne. Np.:<\/p>\n

Wino czterech m\u0119\u017cczyzn <\/em><\/strong>\u2013 trzech musi trzyma\u0107 pij\u0105cego, a\u00a0czwarty si\u0142\u0105 wlewa mu wino do gard\u0142a.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong>Wino po\u0144czoszane<\/em><\/strong> \u2013 jest tak cierpkie, \u017ce gdy spo\u017cywa si\u0119 je regularnie, mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 samoczynn\u0105 reparacj\u0119 dziur w\u00a0po\u0144czochach. <\/em><\/p>\n

Wino szkolne<\/em><\/strong> \u2013 nap\u00f3j specjalny dla krn\u0105brnej m\u0142odzie\u017cy, kt\u00f3ry po spo\u017cyciu przywraca\u0142 natychmiast wszelk\u0105 gotowo\u015b\u0107 regulaminow\u0105. <\/em><\/p>\n

Wino obrotowe<\/em><\/strong> \u2013 po spo\u017cyciu tego trunku nale\u017cy naj\u0105\u0107 wartownika, kt\u00f3ry budzi nas co p\u00f3\u0142 godziny, aby\u015bmy si\u0119 odwr\u00f3cili na drugi bok, bo zbyt d\u0142ugie przebywanie w\u00a0jednej pozycji grozi wypaleniem dziur w\u00a0\u017co\u0142\u0105dku<\/em>…<\/p>\n

Zielonog\u00f3rskie wina w XXI wieku na pewno nie zas\u0142uguj\u0105 na takie nazwy. Obecni winiarze i winogrodnicy prezentuj\u0105 produkt wart obecno\u015bci na naszych sto\u0142ach.<\/p>\n

\"18<\/p>\n

W Samorz\u0105dowym Centrum Winiarstwa w Zaborze cz\u0119stowano g\u0142ogowian wiedz\u0105 i winem r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w. (fot Micha\u0142 Cimek)<\/p>\n

WSPOMNIENIA G\u0141OGOWIANINA<\/strong><\/p>\n

W lutym 1957 roku rodzina<\/strong> Autora otrzyma\u0142a zgod\u0119 na opuszczenie ZSRR i Lwowa na wyjazd do Polski na sta\u0142e. Poniewa\u017c musia\u0142o to nast\u0105pi\u0107 do 15 marca, prowadzono gor\u0105czkowe przygotowania. Autor opisa\u0142 je we wspomnieniach drukowanych w Wehikule w 2018 roku. Tu z kolei opisuje czas swojej nauki i pracy w sowieckim Lwowie.<\/p>\n

\u201e<\/strong>Jak si\u0119 nam \u017cy\u0142o we Lwowie po drugiej wojnie \u015bwiatowej\u201d<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142em si\u0119 w pocz\u0105tkach miesi\u0105ca pa\u017adziernika 1939 roku we Lwowie przy ul. Heleny Modrzejewskiej, p\u00f3\u017aniej zwanej ul. Osipenko, a obecnie Kukurudza. Ojciec pracowa\u0142 na kolei (tak si\u0119 w\u00f3wczas m\u00f3wi\u0142o), mama prowadzi\u0142a dom. Mieszkali\u015bmy w kamienicy prywatnej. Pami\u0119tam, \u017ce na naszej ulicy w czasie wojny w budynku szkolnym kwaterowa\u0142y wojska niemieckie, jaka\u015b jednostka samochodowa. M\u00f3g\u0142 to by\u0107 rok 1944, pewnego dnia, kiedy wyszed\u0142em na ulic\u0119 przed szko\u0142\u0105 na chodniku i ulicy by\u0142o pe\u0142no jaki\u015b dokument\u00f3w, kartek i nie by\u0142o ju\u017c Niemc\u00f3w, a na ulicy sta\u0142y dwa jakie\u015b transportery na g\u0105sienicach. Poszed\u0142em do budynku szkolnego (by\u0142 naprzeciw naszej kamienicy), gdzie znalaz\u0142em kilka o\u0142\u00f3wk\u00f3w i w tym czasie zacz\u0105\u0142 si\u0119 nalot samolotowy, wi\u0119c zacz\u0105\u0142em ucieka\u0107 do domu. Gdy by\u0142em na klatce schodowej, jaka\u015b si\u0142a rzuci\u0142a mnie na \u015bcian\u0119. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w kamienic\u0119 uderzy\u0142 pocisk, kt\u00f3ry na trzecim pi\u0119trze od strony podw\u00f3rza zniszczy\u0142 kawa\u0142 balkonu i w kuchni mieszkania zabi\u0142 kobiet\u0119. T\u0119 s\u0105siadk\u0119 pocz\u0105tkowo pochowano na podw\u00f3rzu szkolnym, a kilka dni p\u00f3\u017aniej wywieziono na cmentarz. Za \u0142a\u017cenie po budynku szkolnym dosta\u0142em lanie od rodzic\u00f3w. Tyle pami\u0119tam z czas\u00f3w wojny. Te dwa transportery, kt\u00f3re sta\u0142y porzucone na ulicy by\u0142y dla nas miejscem zabawy. W budynku szkolnym tu\u017c po wojnie utworzono ukrai\u0144sk\u0105 szko\u0142\u0119. Przyszed\u0142 rok 1946 rodzice chcieli mnie zapisa\u0107 do pierwszej klasy, ale w\u0142adze szkolne odm\u00f3wi\u0142y, poniewa\u017c na dzie\u0144 1 wrze\u015bnia nie mia\u0142em uko\u0144czonych jeszcze 7 lat. Takie by\u0142y przepisy w Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Dopiero do szko\u0142y zapisano mnie w roku 1947 i zacz\u0105\u0142em ucz\u0119szcza\u0107 do 1 klasy polskiej szko\u0142y nr.10 przy ul. Puszkina 1 (przed wojn\u0105 by\u0142a to ul. Potockiego, a obecnie ul. Gen. Romana Szuchewycza ps. Taras Czuprynka, naczelnego dow\u00f3dcy UPA). Szko\u0142a mie\u015bci\u0142a si\u0119 naprzeciwko ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Magdaleny. Pierwszym dyrektorem szko\u0142y by\u0142 Ukrainiec Synycia, a zast\u0119pc\u0105 pan Porchawka. Nauczycielami byli w wi\u0119kszo\u015bci Polacy, przedwojenni nauczyciele. J\u0119zyka rosyjskiego uczy\u0142 nas Rosjanin pochodzenia \u017cydowskiego Anatolij Iwanowicz Katajew. W starszych klasach by\u0142 naszym wychowawc\u0105. J\u0119zyka ukrai\u0144skiego uczy\u0142 nas Ukrainiec, kt\u00f3ry by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie nauczycielem w ukrai\u0144skiej szkole. Nauka tego j\u0119zyka odbywa\u0142a si\u0119 dwa razy w miesi\u0105cu (mo\u017ce dlatego, \u017ce my znali\u015bmy j\u0119zyk ukrai\u0144ski z codziennych kontakt\u00f3w z Ukrai\u0144cami). Z Rosjanami rozmawiali\u015bmy po rosyjsku, a mi\u0119dzy sob\u0105 po polsku. Tygodniowo rosyjskiego mieli\u015bmy 7 lekcji, a polskiego 3 lekcje. Wszystkie przedmioty by\u0142y prowadzone po polsku, nawet historia ZSRR, ale tu mieli\u015bmy podr\u0119cznik w j\u0119zyku rosyjskim. Historii Polski nie przerabiali\u015bmy. Na budynku szkolnym by\u0142a umieszczona tablica \u201eSredniaja Szko\u0142a nr 10\u201d. By\u0142a to szko\u0142a dziesi\u0119cioklasowa. Rok szkolny by\u0142 podzielony na cztery kwarta\u0142y.podzielony na cztery kwarta\u0142y.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

klasa IIIb, rok 1950, autor drugi od lewej w dolnym rz\u0119dzie.<\/p>\n

Ca\u0142y drugi kwarta\u0142 przele\u017ca\u0142em w szpitalu, choruj\u0105c na szkarlatyn\u0119 i kur\u00a0 (tak m\u00f3wiono na t\u0119 chorob\u0119, mo\u017ce to by\u0142 dur) i dlatego na\u00a0 \u015bwiadectwie napisano, \u201e\u017ce z powodu choroby nie atestowany (oceniany)\u201d. Mia\u0142em du\u017ce braki w nauce, ale przeszed\u0142em do drugiej klasy. W celu nadrobienia materia\u0142u, korepetycji udziela\u0142a mi emerytowana nauczycielka (pani Ciszewska, o kt\u00f3rej b\u0119dzie jeszcze ni\u017cej), kt\u00f3ra mieszka\u0142a w naszej kamienicy. Rodzice rozliczali si\u0119 z ni\u0105 towarem (cukier, m\u0105ka, konserwy itp.).<\/p>\n

Tu\u017c po wojnie, w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych trudno by\u0142o z zaopatrzeniem w \u017cywno\u015b\u0107 na terenie Lwowa. Wprowadzono kartki \u017cywno\u015bciowe, jak le\u017ca\u0142em w szpitalu, ojciec musia\u0142 moje kartki oddawa\u0107 w szpitalu. Za chlebem sta\u0142o si\u0119 w du\u017cych kolejkach, by\u0142 to czarny chleb, bia\u0142ego nie by\u0142o. Chleb sprzedawano tylko w specjalnie zorganizowanych sklepach. W sklepach spo\u017cywczych chleba nie sprzedawano. Za m\u0105k\u0105 te\u017c trzeba by\u0142o sta\u0107 w kolejkach. Ca\u0142ymi rodzinami sz\u0142o si\u0119 do kolejki, bo sprzedawali po jednym kilogramie na osob\u0119. Robiono zapasy na d\u0142u\u017cszy czas, bo nie zawsze mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 m\u0105k\u0119. Sta\u0142o si\u0119 w kolejce od wieczora. W dniu sprzeda\u017cy do szko\u0142y si\u0119 nie sz\u0142o.<\/p>\n

Matka w tym czasie handlowa\u0142a, a ojciec jej pomaga\u0142. A towar trzeba by\u0142o wysta\u0107 w kolejce lub kupi\u0107 od wojskowych (np. tuszonk\u0119 \u2013 konserwy mi\u0119sne). Handlowa\u0142o si\u0119 na rogach ulic. Wielu Polak\u00f3w to czyni\u0142o, aby utrzyma\u0107 rodzin\u0119. Handel uliczny by\u0142 zwalczany a\u017c do czasu, kiedy definitywnie go zlikwidowano. Wtedy matka ze swoj\u0105 siostr\u0105 je\u017adzi\u0142y na targ do Brod\u00f3w (miasto powiatowe, ponad 100 km od Lwowa), gdzie kupowa\u0142y cielaka lub barana i tam u znajomych je zabija\u0142y i w \u0107wiartkach przywozi\u0142y do naszego mieszkania. Tu to mi\u0119so rozwa\u017ca\u0142y na kilogramy i sprzedawa\u0142y. Klientami byli znajomi i mieszka\u0144cy kamienicy, te\u017c Rosjanie, a nawet dwie rodziny wojskowych. Nikt nie doni\u00f3s\u0142 o tym na milicj\u0119. Kupowali mi\u0119so, bo by\u0142o \u015bwie\u017ce. W kioskach (straganach) na targu by\u0142o dro\u017csze i cuchn\u0105ce. W tych kioskach mi\u0119so zawijano w gazety. Moim zadaniem by\u0142o zanie\u015b\u0107 sk\u00f3r\u0119 ciel\u0119c\u0105 lub barani\u0105 pod znany mi adres we Lwowie. Tam puka\u0142em do drzwi, osoba odbiera\u0142a ode mnie torb\u0119. Do mieszkania nie wchodzi\u0142em, po chwili otrzymywa\u0142em pieni\u0105dze. Z tych sk\u00f3r wykonywano nielegalnie ko\u017cuchy. Kto to robi\u0142, tego nie wiedzia\u0142em. By\u0142 rok 1949, kiedy ojciec podj\u0105\u0142 prac\u0119 w swoim zawodzie formierza-odlewnika w zak\u0142adach naprawy taboru kolejowego (ros. Lwowskij parawozo-remontnyj zawod). Prac\u0119 rozpoczyna\u0142 o godz. 8 z przerw\u0105 obiadow\u0105 (12-13 godz.) i pracowa\u0142 przewa\u017cnie do godz. 20.00. Jego prze\u0142o\u017ceni byli Rosjanami. Doceniali go listami pochwalnymi, nigdy nie dawali premii pieni\u0119\u017cnych. Wyrabia\u0142 ponad norm\u0119 i podawali, \u017ce wykona\u0142 je w o\u015bmiu godzinach, co by\u0142o nieprawd\u0105. Praca by\u0142a ci\u0119\u017cka, ojciec nieraz przychodzi\u0142 poparzony od pryskaj\u0105cego p\u0142ynnego stopu miedzi i o\u0142owiu lub cyny. Wlewa\u0142 sur\u00f3wk\u0119 do form, z kt\u00f3rych tworzono tzw. panewki do osi k\u00f3\u0142 wagon\u00f3w kolejowych. Czasami z pracy przynosi\u0142 kawa\u0142ek bry\u0142y o\u0142owiu, wynosi\u0142 je wraz z drewnem, kt\u00f3ry przynosi\u0142 na podpa\u0142k, nios\u0105c to wszystko pod pach\u0105 owini\u0119te w worek. Ten o\u0142\u00f3w by\u0142 schowany pomi\u0119dzy drewnem. Ja to odnosi\u0142em do skupu surowc\u00f3w wt\u00f3rnych, a pieni\u0105dze oddawa\u0142em mamie. By\u0142a to \u017cyciowa konieczno\u015b\u0107, aby utrzyma\u0107 rodzin\u0119. Ucz\u0119szczaj\u0105c do szko\u0142y, przechodzi\u0142em z klasy do klasy. Klas\u0119 si\u00f3dm\u0105 uko\u0144czy\u0142em w roku 1954. W\u00f3wczas dyrektorem by\u0142 ju\u017c pan Porchawka, a jego zast\u0119pc\u0105 pan Raich J\u00f3zef, kt\u00f3ry wyk\u0142ada\u0142 nam histori\u0119 ZSRR, USRR oraz konstytucje tych kraj\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Moja klasa VIIb na tle sali gimnastycznej w roku 1954, ja stoj\u0119 drugi od lewej w g\u00f3rnym rz\u0119dzie. W drugim rz\u0119dzie\u00a0 od do\u0142u siedz\u0105 od lewej: Katajew, Rosjanin pochodzenia \u017cydowskiego, nauczyciel j\u0119zyka rosyjskiego, w starszych klasach by\u0142 naszym wychowawc\u0105. Pan Raich, wicedyrektor, p\u00f3\u017aniej dyrektor. Po wyje\u017cdzie dyr. Porchawki do Polski, wyk\u0142ada\u0142 histori\u0119 ZSRR, w roku 1959 wyjecha\u0142 do Polski, a p\u00f3\u017cniej do Szwecji i zamieszka\u0142 w Malm\u00f6. Kosowskaja Tatiana, wychowawczyni, nauczycielka WF. Porchawka \u2013 dyrektor Szko\u0142y, w Polsce zamieszka\u0142 prwdopodobnie w Szczecinie. W\u0142adys\u0142aw Bober, nauczyciel matematyki, fizyki oraz kre\u015blenia. To w\u0142a\u015bnie on opowiada\u0142 nam o Katyniu i swoje prze\u017cycia wojenne. Przychodzi\u0142 nad jezioro Franca we Lwowie. Wyjecha\u0142 do Polski w 1956 roku i zosta\u0142 dyrektorem szko\u0142y og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cej w L\u0105dku Zdroju. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kole\u017canek i koleg\u00f3w ju\u017c nie \u017cyje, cz\u0119\u015b\u0107 mieszka nadal we Lwowie, a niekt\u00f3rzy we Wroc\u0142awiu i w innych miastach Polski, a jedna z dziewczyn mieszka w USA.<\/p>\n

Od czwartej klasy wprowadzono ko\u0144cowe egzaminy do klasy nast\u0119pnej. Egzaminy te by\u0142y przez ca\u0142y czas a\u017c do uko\u0144czenia szko\u0142y \u015bredniej. Klasyfikowano nas w ten spos\u00f3b, \u017ce na koniec roku szkolnego wystawiano ocen\u0119 og\u00f3ln\u0105 z czterech kwarta\u0142\u00f3w, nast\u0119pnie dodawano oceny z egzaminu i dopiero wystawiano \u015bredni\u0105 ocen\u0119 ko\u0144cow\u0105.<\/p>\n

W szkole by\u0142o stanowisko tzw. komsorga (komsomolskij organizator), kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o prowadzenie szkolnej organizacji m\u0142odzie\u017cy komunistycznej. Do WLKSM (Wszechzwi\u0105zkowy Leninowski Komunistyczny Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy, w skr\u00f3cie Komsomo\u0142) nale\u017ca\u0142a m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra ko\u0144czy\u0142a szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 i chcia\u0142a si\u0119 dosta\u0107 na studia. To mia\u0142o u\u0142atwia\u0107 przyj\u0119cie. Tak radzili nam nauczyciele polscy. Komsorg by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dyrektora szko\u0142y.<\/p>\n

W pobli\u017cu naszej szko\u0142y by\u0142 Klub \u0141\u0105czno\u015bci, gdzie istnia\u0142y r\u00f3\u017cne k\u00f3\u0142ka zainteresowa\u0144. Ja zapisa\u0142em si\u0119 do k\u00f3\u0142ka kinotechnicznego (ros. kinokru\u017cok). Tam nauczy\u0142em si\u0119 wy\u015bwietlania film\u00f3w d\u017awi\u0119kowych na r\u00f3\u017cnych projektorach i w kr\u00f3tkim czasie dosta\u0142em si\u0119 do stacjonarnego kina, jakie istnia\u0142o przy klubie. By\u0142em tam uczniem praktykantem nie zarabiaj\u0105c pieni\u0119dzy. Chodzi\u0142em tam po lekcjach w szkole. Razem ze mn\u0105 dosta\u0142 si\u0119 kolega Ukrainiec, kt\u00f3ry te\u017c przychodzi\u0142 po lekcjach. W roku 1956 zdali\u015bmy eksternistycznie egzamin na 3 kategori\u0119 kinomechanika, otrzymuj\u0105c odpowiednie uprawnienia pozwalaj\u0105ce legalnie podj\u0105\u0107 prac\u0119 w kinie. Ju\u017c pod koniec maja, gdy jeszcze zdawa\u0142em w szkole ko\u0144cowe egzaminy, podj\u0105\u0142em prac\u0119 w sta\u0142ym kinie w Parku Kultury i Wypoczynku (ros. Otdycha) we Lwowie, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 na terenie dawnych, przedwojennych Targ\u00f3w Wschodnich. Kolega podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Klubie \u0141\u0105czno\u015bci. I tak zacz\u0119li\u015bmy zarabia\u0107 pieni\u0105dze. By\u0142o to 350 rubli plus premia, w zale\u017cno\u015bci od wykonania planu sprzeda\u017cy bilet\u00f3w do kina. Czasami by\u0142o 30, 40, a nawet 50 %. Dla mnie by\u0142y to du\u017ce pieni\u0105dze, bo ojciec zarabia\u0142 600-700 rubli. Tak pracowa\u0142em do ko\u0144ca wakacji. Z koleg\u0105 dogadali\u015bmy si\u0119 i za przyzwoleniem dyrektora Klubu i kierownika kabiny projekcyjnej zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w klubie. Kolega nie zwalnia\u0142 si\u0119, a ja przychodzi\u0142em do pracy na p\u00f3\u0142tora seansu. W powszednie dni wy\u015bwietlano trzy seanse, pocz\u0105wszy od godziny 17.00. Obaj uczyli\u015bmy si\u0119, a on po\u0142ow\u0119 pobor\u00f3w i premi\u0119 dawa\u0142 mi. Czasami jeszcze dora\u017anie dorabia\u0142em sobie wy\u015bwietlaniem film\u00f3w na poczcie g\u0142\u00f3wnej, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142 klub. Wtedy po prostu ucieka\u0142em z lekcji, bra\u0142em aparatur\u0119 przeno\u015bn\u0105 i taks\u00f3wk\u0105 jecha\u0142em na poczt\u0119.<\/p>\n

\"21<\/p>\n

Wej\u015bcie do \u201epolskiej\u201d, lwowskiej szko\u0142y nr 10 im. \u015aw. Marii Magdaleny w 2016 roku w trakcie obchod\u00f3w jubileuszu 200 lecia. (fot. z \u201eNasze drogi\u201d, czasopisma Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie, rok XXIII, nr 2\/80, 2016)<\/p>\n

W pa\u017adzierniku 1956 roku, gdy jecha\u0142em taks\u00f3wk\u0105 pod gmach poczty, aby za\u0142adowa\u0107 aparatur\u0119, na skrzy\u017cowaniu ulic zatrzyma\u0142 nas \u017co\u0142nierz. Blokowa\u0142 skrzy\u017cowanie, poniewa\u017c ulic\u0105 porusza\u0142y si\u0119 czo\u0142gi, kieruj\u0105c si\u0119 na Persank\u00f3wk\u0119 (dzielnica Lwowa, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142a si\u0119 za\u0142adowcza stacja towarowa). Tak stoj\u0105c i patrz\u0105c na poruszaj\u0105ce si\u0119 czo\u0142gi, kierowca, Rosjanin, rzek\u0142: \u201e\u2026naszych bjut \u2026\u201d(naszych bij\u0105). Wszyscy wiedzieli\u015bmy, \u017ce na W\u0119grzech jest powstanie. Pod koniec roku 1956 w kinach Lwowa wy\u015bwietlano film dokumentalny o powstaniu na W\u0119grzech. Utkwi\u0142y mi w pami\u0119ci kadry z powieszonymi, spalonymi cia\u0142ami. Narrator komentowa\u0142, \u017ce s\u0105 to cia\u0142a sekretarzy partyjnych.<\/p>\n

W grudniu kole\u017canka z klasy m\u00f3wi\u0142a nam, \u017ce jej brat s\u0142u\u017c\u0105cy w tym czasie w rosyjskiej armii przyjecha\u0142 na urlop, by\u0142 na W\u0119grzech, ale nie chcia\u0142 opowiada\u0107 w domu, co tam by\u0142o. Mia\u0142 nakazane nic nie m\u00f3wi\u0107. Jako\u015b w tym czasie, gdy wy\u015bwietla\u0142em film w klubie, przyszed\u0142 do kabiny oficer z pytaniem czy w gmachu lwowskiego KGB nie wy\u015bwietliliby\u015bmy im filmu, poniewa\u017c ich kinomechanik jest w szpitalu. Zapytali\u015bmy, jak\u0105 maj\u0105 aparatur\u0119, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce niemieck\u0105. Poszli\u015bmy tam wcze\u015bniej i stwierdzili\u015bmy, \u017ce jest to aparatura niemiecka marki Ernemann (renomowany producent aparat\u00f3w fotograficznych i kinowych z Drezna \u2013 Ernemann AG). Zapytali\u015bmy, sk\u0105d maj\u0105 niemieck\u0105 aparatur\u0119, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce jest to trofiejnaja aparatura (zdobyczna na wojnie).Wy\u015bwietlili\u015bmy im ten film, by\u0142 to film o zaj\u015bciach na W\u0119grzech. Zap\u0142acono nam oraz dano kilka puszek tuszonki. Komitet Gosudarstwiennoj Bezopasnosti (KGB) we Lwowie mie\u015bci\u0142 si\u0119 w dawnym, przedwojennym gmachu Zarz\u0105du Elektrowni Lwowskich.<\/p>\n

\u00a0cdn za miesi\u0105c<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koronawirus ju\u017c drugi miesi\u0105c determinuje nasz\u0105 codzienn\u0105 egzystencj\u0119 i dewastuje przyzwyczajenia. Ka\u017ce nam \u017cy\u0107 oddzielnie, ale przez to jeste\u015bmy razem. Wyzwolona zosta\u0142a nowa energia, pok\u0142ady sympatii i solidarno\u015bci. \u017byjemy inaczej przez to niewidzialne zagro\u017cenie. Wehiku\u0142, obserwuj\u0105c wirtualnie spo\u0142eczn\u0105 aktywno\u015b\u0107, twierdzi … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1236"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1236"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1254,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1236\/revisions\/1254"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}