{"id":1317,"date":"2020-09-04T19:23:30","date_gmt":"2020-09-04T17:23:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tzglogow.ddr.pl\/wehikul\/?p=1317"},"modified":"2020-09-04T19:23:30","modified_gmt":"2020-09-04T17:23:30","slug":"wehikul-czasu-wrzesien-2020-rok-12-139","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/2020\/09\/04\/wehikul-czasu-wrzesien-2020-rok-12-139\/","title":{"rendered":"Wehiku\u0142 czasu – wrzesie\u0144 2020 (rok 12\/139)"},"content":{"rendered":"\n

Wehiku\u0142 czasu <\/strong>– wrzesie\u0144 2020 (rok 12\/139)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Za nami p\u00f3\u0142<\/strong> roku epidemii. Czas trudny dla wszystkich. Wa\u017cne, \u017ce pr\u00f3bujemy \u017cy\u0107 aktywnie. Otwieraj\u0119 si\u0119 kina, teatr, biblioteki, stadion i od 1 wrze\u015bnia plac\u00f3wki o\u015bwiatowe. Jeszcze nie w pe\u0142nym zakresie, jeszcze z epidemiologicznymi zaleceniami mo\u017cemy wej\u015b\u0107 do Muzeum, wie\u017cy ratuszowej i Sukiennic czy do Bloku Koszarowego, b\u0119d\u0105cego elementem dawnej g\u0142ogowskiej twierdzy (dzi\u015b tam mie\u015bci si\u0119 Centrum Informacji Turystycznej). Czynne te\u017c s\u0105 i prezentuj\u0105 oferty plac\u00f3wki Centrum Kultury. Trwa\u0142y te\u017c realizacje miejskich inwestycji. Oddano m.in. zrewitalizowane fontanny w Parku S\u0142owia\u0144skim i Bulwar Nadodrza\u0144ski. Na tym ostatnim w pierwsz\u0105 z sierpniowych niedziel odby\u0142a si\u0119 sesja zdj\u0119ciowa dw\u00f3ch g\u0142ogowskich fotografik\u00f3w. I stawi\u0142o si\u0119 tam wiele zainteresowanych os\u00f3b, kt\u00f3rym Micha\u0142 Turczynowicz oraz Przemys\u0142aw Go\u0142\u0119biowski zrobili ponad 3000 zdj\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na Bulwarze Nadodrza\u0144skim. (fot. Micha\u0142 Turczynowicz\/ Przemys\u0142aw Go\u0142\u0119biowski, wi\u0119cej zdj\u0119\u0107 mo\u017cna znale\u017a\u0107 na portalach g\u0142ogowskich medi\u00f3w – glogow.naszemiasto.pl oraz my:g\u0142og\u00f3w.pl<\/p>\n\n\n\n

Prawie cztery wieki<\/strong> mijaj\u0105 od ustanowienia twierdzy, kt\u00f3ra do roku 1902 skutecznie hamowa\u0142a rozw\u00f3j miasta. Zniszczono kwitn\u0105cy o\u015brodek miejski, wysiedlaj\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w, burz\u0105c przedmie\u015bcia, wycinaj\u0105c drzewa i niszcz\u0105c cmentarze. Przez trzy wieki trwa\u0142y budowlane prace fortyfikacyjne. Mo\u017cliwo\u015bci rozwoju G\u0142ogowa pokaza\u0142a zgoda wojskowego Berlina na przeniesienie wschodnich umocnie\u0144 w ko\u0144cu XIX wieku i budowa \u00f3wczesnego Nowego Miasta. Ale na zgod\u0119 na ca\u0142kowite zniesienie umocnie\u0144 trzeba by\u0142o czeka\u0107 do pocz\u0105tku XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Szwedzki plan twierdzy z 1642 r.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek roku szkolnego<\/strong> \u2013 i szkolne jubileusze:<\/p>\n\n\n\n

Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu<\/strong>, Szko\u0142a Podstawowa nr 3 przy ul. Daszy\u0144skiego, kt\u00f3ra uroczy\u015bcie w lipcu oddana zosta\u0142a do u\u017cytku, rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105.Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu,<\/strong> 2 wrze\u015bnia 1970 r., zainaugurowano nauk\u0119 w wzniesionym niedawno budynku Szko\u0142y Podstawowej nr 2 przy alei Wolno\u015bci 74.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Szko\u0142a Podstawowa nr 2 (fot. Archiwum SP 2, za: G\u0142og\u00f3w Moje Miasto).<\/p>\n\n\n\n

Czterdzie\u015bci lat temu<\/strong> rozpocz\u0119\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Szko\u0142a Podstawowa nr 10 na osiedlu Kopernik, a trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 lat temu jej patronem zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie Miko\u0142aj Kopernik.We wrze\u015bniu nast\u0105pi<\/strong> kulminacja obchod\u00f3w jubileuszu 900-lecia Kapitu\u0142y Kolegiackiej. Odb\u0119dzie si\u0119 uroczysta msza, koncert, uka\u017ce si\u0119 album ksi\u0105\u017ckowy i w wielkim nak\u0142adzie Poczta Polska wyda znaczek pocztowy. Kolegiata wpisana zosta\u0142a do rejestru zabytk\u00f3w urz\u0119dow\u0105 decyzj\u0105 ju\u017c w 1949 r. Przez blisko cztery dekady zrobiono niewiele. Dopiero w ko\u0144cu lat osiemdziesi\u0105tych ks. Ryszard Dobro\u0142owicz, budowniczy g\u0142ogowskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, zapocz\u0105tkowa\u0142 wielki ruch odbudowy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zaproszony do roli konsultanta i konserwatora, wybitny architekt prof. Olgierd Czerner w 1987 roku zobaczy\u0142 takie wn\u0119trze kolegiaty. (Fot. prof. O. Czerner).<\/p>\n\n\n\n

We wtorek, 6<\/strong> pa\u017adziernika, w Teatrze Miejskim nast\u0105pi og\u0142oszenie wynik\u00f3w plebiscytu i wr\u0119czenie VIII G\u0142ogowskiej Nagrody Historycznej \u201eZ\u0142oty Bilet Czytelnik\u00f3w Wehiku\u0142u Czasu\u201d.Zostan\u0105 r\u00f3wnie\u017c wr\u0119czone wyr\u00f3\u017cnienia i Z\u0142ote Bilety Przyjacio\u0142om Wehiku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Propozycja specjalna Wehiku\u0142u czasu dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w roweru i lektury<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

Dobry na wrzesie\u0144 i jesie\u0144: \u015al\u0105sk OpolskiAntoniego Boka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ostatnio w P\u00f3\u0142przewodniku \u201ePolityki\u201d Agnieszka Krzemi\u0144ska przedstawi\u0142a \u015al\u0105sk Opolski (\u201eNa kole woko\u0142o Opola\u201d) jako \u201ekieszonkow\u0105 krain\u0119\u201d s\u0142abo penetrowan\u0105 przez turyst\u00f3w, ale odpowiedni\u0105 dla \u201epewnego gatunku turysty \u2013 stroni\u0105cego od t\u0142um\u00f3w tropiciela historycznych ciekawostek\u201d. Najlepiej \u2013 rowerem. Popieram \u2013 \u201eRower mniej szkodzi\u201d. Autorka opisa\u0142a to i owo, wzgl\u0119dnie napomkn\u0119\u0142a. Jako urodzony opolski \u015al\u0105zak ch\u0119tnie zaproponuj\u0119 swoj\u0105 tras\u0119 z uzupe\u0142nieniami.<\/p>\n\n\n\n

Zanim zach\u0119c\u0119 do odwiedzin \u201ekieszonkowej krainy\u201d, nieco j\u0105 przybli\u017c\u0119 od strony historycznej i geograficznej. Opolszczyzna w obecnych granicach to byt dziejowo niejednorodny. W potocznym rozumieniu funkcjonuje jako zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3rej centrum stanowi\u0142o w \u015bredniowieczu ksi\u0119stwo opolskie. Jednak oko\u0142o 1\/3 dzisiejszego wojew\u00f3dztwa to tereny historycznie dolno\u015bl\u0105skie: powiaty brzeski i namys\u0142owski oraz nyski (g\u0142\u00f3wna cz\u0119\u015b\u0107 dawnego biskupiego ksi\u0119stwa nyskiego) \u2013 a tak\u017ce kluczborski (to, w przybli\u017ceniu, teren, kt\u00f3ry w 1293 r. ksi\u0105\u017c\u0119 Henryk III g\u0142ogowski wymusi\u0142 na Henryku III wroc\u0142awskim, a z czasem utracili go synowie; p\u00f3\u017aniej w ksi\u0119stwie legnicko- brzeskim, a zn\u00f3w w okresie pruskim inkorporowany w 1820 r. do G\u00f3rnego \u015al\u0105ska \u2013 uff!). To r\u00f3wnie\u017c skrawek ziemi wielu\u0144skiej w powiecie oleskim oraz, na pograniczu z Czechami \u2013 Moraw. Takie rzeczy pomieszanie powsta\u0142o g\u0142\u00f3wnie wraz z utworzeniem wojew\u00f3dztwa opolskiego po II wojnie \u015bw. Przed ponownym wprowadzeniem wojew\u00f3dztw (1.01.1999) Opolanie \u2013 nazwijmy ich tak \u2013 walczyli z uporem o w\u0142asne wojew\u00f3dztwo \u2013 co im si\u0119 uda\u0142o. Obecne jest nieco mniejsze ni\u017c poprzednie (odpad\u0142 powiat raciborski).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pomnik Pami\u0119ci Boju o Wojew\u00f3dztwo. \u00a0(www.polskaniezwykla.pl<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chcemy nawiedzi\u0107 teren, warto wiedzie\u0107, kim s\u0105 przywo\u0142ani Opolanie. Sprawa jest prosta w powiatach historycznie dolno\u015bl\u0105skich \u2013 to z pochodzenia ludno\u015b\u0107 nap\u0142ywowa na Ziemie Zachodnie i P\u00f3\u0142nocne. W powiatach \u015bl\u0105skich jest ona wymieszana z autochtonami. Procent tych drugich nie da si\u0119 jasno okre\u015bli\u0107, poniewa\u017c jako ludno\u015b\u0107 pogranicza by\u0142a i pozostaje narodowo\u015bciowo labilna. \u201eZa mej to jeszcze pami\u0119ci\u201d, pytany o to\u017csamo\u015b\u0107 \u015al\u0105zak, tak si\u0119 w\u0142a\u015bnie okre\u015bla\u0142 (nie Niemiec, nie Polak) za co, bywa\u0142o, dostawa\u0142 w mord\u0119. Po 1989 r. ujawni\u0142a si\u0119 i zorganizowa\u0142a mniejszo\u015b\u0107 niemiecka, do kt\u00f3rej aspirowa\u0142a tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy dot\u0105d okre\u015blali si\u0119 jako wy\u0142\u0105cznie \u015al\u0105zacy. Obecnie w cz\u0119\u015bci gmin przybyszy witaj\u0105 dwuj\u0119zyczne nazwy miejscowo\u015bci, ale j\u0119zyka niemieckiego na ulicy si\u0119 raczej nie s\u0142yszy. Dobitnym przyk\u0142adem wspomnianej labilno\u015bci s\u0105 nieliczni Morawianie. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 mow\u0105 (dialekt lacki) i zwyczajami, uwa\u017caj\u0105 si\u0119 jednak za Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w lub \u015al\u0105zak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Geograficznie Opolskie jest jakby skromniejsz\u0105 wersj\u0105 Dolnego \u015al\u0105ska, rzec mo\u017cna: przystawk\u0105 przed daniem g\u0142\u00f3wnym. Osi\u0105 regionu jest Odra, p\u00f3\u0142noc jest nizinna i lesista, wsch\u00f3d i po\u0142udnie wy\u017cynne oraz  \u2013 we fragmencie \u2013 g\u00f3rskie (G. Opawskie \u2013 Biskupia Kopa, 890 m n.p.m.). Ten podzia\u0142 dotyczy r\u00f3wnie\u017c urodzajno\u015bci gleb, kt\u00f3re mia\u0142y, rzecz jasna, wielkie  znaczenie dla rozwoju sieci osadniczej; w cz\u0119\u015bci lewobrze\u017cnej jest sporo miasteczek, kt\u00f3re opiera\u0142y sw\u00f3j byt g\u0142\u00f3wnie o zaplecze rolnicze.<\/p>\n\n\n\n

*<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dla chc\u0105cych odwiedzi\u0107 Opolskie (bez cz\u0119\u015bci dolno\u015bl\u0105skiej) \u201ena raz\u201d, w kombinacji kolej + \u201eko\u0142o\u201d, dwa dni \u2013 przedk\u0142adam autorsk\u0105 propozycj\u0119. Na pocz\u0105tek:<\/p>\n\n\n\n

1. Dojazd poci\u0105giem do Opola <\/strong>(mo\u017cliwie rano).<\/p>\n\n\n\n

2. Opole, spacer po mie\u015bcie <\/strong>(oko\u0142o 2,5 godz.). Na zabytkowym dworcu kolejowym sprawd\u017amy najpierw po\u0142\u0105czenia do Ozimka (kier. Lubliniec) i do tego dostosujmy czas spaceru w centrum Opola, maj\u0105c w dalszej perspektywie oko\u0142o 4-5 godz. jazd\u0119 rowerem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pomnik Bojownikom o Polsko\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Opolskiego (wikipedia.org\/Wiki)<\/p>\n\n\n\n

Od dworca wyruszamy reprezentacyjn\u0105 ul. Krakowsk\u0105 do pl. Wolno\u015bci<\/strong>. Znajduj\u0105cy si\u0119 tam Pomnik Bojownikom o Polsko\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Opolskiego,<\/strong> zwany jest \u201eopolsk\u0105 Nike\u201d lub pro\u015bciej: \u201ebaba na byku\u201d. Kombinacja motyw\u00f3w i sama bry\u0142a s\u0105 do\u015b\u0107 osobliwe, ale ja pozostaj\u0119 z szacunkiem dla tw\u00f3rcy, Jana Borowczaka (nb. mojego nauczyciela rze\u017aby w opolskim Liceum Sztuk Plastycznych) i tych, kt\u00f3rzy projekt zaakceptowali. Kontrpropozycj\u0105 mog\u0142a by\u0107 kolejna grupa z giwerami. W pobli\u017cu r\u00f3wnie\u017c pomnik pami\u0119ci\u2026 \u201eboju o wojew\u00f3dztwo opolskie\u201d (2000). <\/p>\n\n\n\n

Po chwili dochodzimy do Rynku. St\u0105d mo\u017cemy od razu zrobi\u0107 w prawo wypad do Muzeum \u015al\u0105ska Opolskiego i ko\u015bcio\u0142a MB Bolesnej i \u015bw. Wojciecha<\/strong> (\u201eNa G\u00f3rce\u201d). Obok kompleks Uniwersytetu Opolskiego<\/strong>. W jego otoczeniu liczne rze\u017aby: barokowe muzy \u201eCztery pory roku\u201d (obok ko\u015bcio\u0142a, dzie\u0142o Heinricha Hartmanna z 1753 r.) oraz (z drugiej strony, na Wzg\u00f3rzu Akademickim) wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 Agnieszki Osieckiej, Czes\u0142awa Niemena, Jerzego Grotowskiego, Jerzego Wasowskiego i Jeremiego Przybory oraz Marka Grechuty (tw\u00f3rcy: Marian Molenda i Wita Piechurski). A tak\u017ce studnia \u015bw. Wojciecha, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017ce si\u0119 legenda o tym miejscu. Wracaj\u0105c ul. \u015bw. Wojciecha na Rynek: po przeciwleg\u0142ej stronie widoczny jest ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy<\/strong>, pofranciszka\u0144ski, z mauzoleum Piast\u00f3w opolskich. Opole mia\u0142o to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce zniszczone kamienice przyrynkowe odbudowano ju\u017c w pocz\u0105tkach lat 50. (jak we Wroc\u0142awiu i np. Boles\u0142awcu). W nast\u0119pnej dekadzie ju\u017c si\u0119 tak nie cackano: kamienice wyburzano, a pierzeje zabudowywano blokami (np. Ole\u015bnica, Lubin). Masywny i przysadzisty ratusz <\/strong>ma by\u0107 na\u015bladownictwem florenckiego Palazzo Vecchio. To tak, jakby Magda Gessler mia\u0142a robi\u0107 za polsk\u0105 Twiggy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fragment Starego Miasta w Opolu (ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy, ratusz) za: https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/e\/e4\/Oppeln<\/p>\n\n\n\n

Dalej na wprost, ul. Ksi\u0105\u017c\u0105t Opolskich dojdziemy do katedry \u015bw. Krzy\u017ca<\/strong> \u2013 wcze\u015bniejszej kolegiaty. (na pocz\u0105tku XIII w. powo\u0142ano kapitu\u0142\u0119 kolegiack\u0105, oko\u0142o 1227 r. utworzono archidiakonat \u2013 mamy tu istotne podobie\u0144stwa z G\u0142ogowem). Pomijam dost\u0119pne opisy architektury i wystroju. Nie nale\u017cy przeoczy\u0107 obrazu Matki Boskiej Opolskiej i nagrobka ksi\u0119cia Jana Dobrego. Od katedry ul. Katedraln\u0105 do mostu na kanale M\u0142yn\u00f3wka<\/strong>, za kt\u00f3rym w ul. Piastowsk\u0105<\/strong>. Id\u0105c ni\u0105 mamy widok na Opolsk\u0105 Wenecj\u0119<\/strong>, a po prawej masyw modernistycznego gmachu d. Rejencji G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej<\/strong>, wybudowanego w l. 1931-33 \u2013 na miejscu zburzonego zamku piastowskiego. Pozosta\u0142a \u2013 i wystaje zza gmachu \u2013 wie\u017ca zamku<\/strong>, podobny do g\u0142ogowskiego don\u017con \u2013 wizyt\u00f3wka opolska, a wraz z amfiteatrem (obok) festiwalowa (KFPP). Za chwil\u0119 mamy po lewej malowniczy Mostek Groszowy<\/strong> na M\u0142yn\u00f3wce. St\u0105d ul. Mozarta mo\u017cemy doj\u015b\u0107 do pl. Wolno\u015bci i ul. Krakowsk\u0105 do dworca kolejowego \u2013 albo kontynuowa\u0107 tras\u0119 ul. Piastowsk\u0105, skr\u0119ci\u0107 z niej w Korfantego i t\u0105 ulic\u0105 doj\u015b\u0107 w pobli\u017ce dworca. <\/p>\n\n\n\n

To by\u0142o Opole. <\/p>\n\n\n\n

3. Razem z naszym ko\u0142em \u0142adujemy si\u0119 do bany i jedziemy do Ozimka<\/strong> \u2013 raptem 20 minut. Dlaczego Ozimek? Bo tam zaczniemy w\u0142a\u015bciw\u0105 eskapad\u0119 rowerow\u0105. No i znajduje si\u0119 najstarszy w Europie kontynentalnej \u017celazny most wisz\u0105cy. O tym niebawem w nast\u0119pnym odcinku, ju\u017c ilustrowanym.<\/p>\n\n\n\n

Od Redakcji<\/strong> \u2013 nast\u0119pne odcinki zamie\u015bcimy na profilu fb \u2013 Niecodziennik Wehiku\u0142u czasu. Zach\u0119camy do odbycia wycieczki jeszcze we wrze\u015bniu.<\/p>\n\n\n\n

Z lektur Wehiku\u0142u    <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lektura czasu pandemii nie znaczy, \u017ce ma by\u0107 na tematy epidemiologiczne. Poniewa\u017c biblioteki naukowe s\u0105 pozamykane lub dost\u0119pne tylko nielicznym, w Internecie nie wszystko jest\u2026 Wi\u0119c, jak wykona\u0107 polecenie belwederskiego profesora, recenzenta pewnego artyku\u0142u, kt\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142 – \u201ewarto mo\u017ce wspomnie\u0107, \u017ce \u2026. jest na ten temat spora literatura, r\u00f3wnie\u017c po polsku\u201d. Poniewa\u017c w\u015br\u00f3d tej \u201esporej literatury\u201d, jeden tytu\u0142 wzbudzi\u0142 nasze du\u017ce zainteresowanie i nadziej\u0119, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 poszukiwania. W mie\u015bcie dw\u00f3ch bibliotek uniwersyteckich z egzemplarzem obowi\u0105zkowym, jedyny tom zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie wypo\u017cyczony. Pozosta\u0142 wi\u0119c tylko ulubiony portal kupi\u0119 \u2013 sprzedam. \u0141atwo nie by\u0142o, ale jeden egzemplarz si\u0119 znalaz\u0142. I tym sposobem drog\u0105 kupna Wehiku\u0142 czasu wszed\u0142 w posiadanie ksi\u0105\u017cki:<\/p>\n\n\n\n

\u0141ukasz Kami\u0144ski, Andrzej Ma\u0142kiewicz, Krzysztof Ruchniewicz, Op\u00f3r spo\u0142eczny w Europie \u015arodkowej w latach 1948-1953 na przyk\u0142adzie Polski, NRD i Czechos\u0142owacji. Wst\u0119pny raport z bada\u0144<\/em><\/strong>,<\/em> Wroc\u0142aw 2004; \u00a0 Opis wydawniczy prezentowany przez dostawc\u00f3w tomu zawiera taki tekst: \u201eAutorzy ksi\u0105\u017cki przedstawili formy oporu spo\u0142ecznego w Polsce na tle NRD i <\/p>\n\n\n\n

Czechos\u0142owacji, m.in.: strajki robotnicze, demonstracje, ekonomiczny op\u00f3r wsi, archaiczne formy oporu (zbiegostwo, absencj\u0119, sekciarstwo religijne, \u201ecuda\u201d). Opublikowane wyniki bada\u0144 potraktowano jako rekonesans, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 ustali\u0107 wiele fakt\u00f3w, znale\u017a\u0107 zwi\u0105zki mi\u0119dzy wydarzeniami, sformu\u0142owa\u0107 przypuszczenia dotycz\u0105ce wielu ciekawych prawid\u0142owo\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n

        Lektura interesuj\u0105ca o tyle, \u017ce wroc\u0142awscy naukowcy zwracaj\u0105 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na wydarzenia, o kt\u00f3rych wiedzieli\u015bmy do tej pory ma\u0142o albo wr\u0119cz nic. Bo np. rok 1953 je\u017celi ju\u017c, to kojarzy si\u0119 w tytu\u0142owym zakresie z powstaniem w NRD, ale nie z wydarzeniami w Czechos\u0142owacji. Miesi\u0105c wcze\u015bniej przeprowadzona tam wymiana pieni\u0119dzy, spowodowa\u0142a niespotykany bunt spo\u0142eczny. W\u0142adze naszego po\u0142udniowego s\u0105siada podesz\u0142y do operacji arogancko. Wydaje si\u0119, \u017ce nie wyci\u0105gn\u0119\u0142y \u017cadnych wniosk\u00f3w z podobnego przedsi\u0119wzi\u0119cia przeprowadzonego w Polsce w roku 1950. Prezydent Anton\u00edn Z\u00e1potock\u00fd jeszcze w przeddzie\u0144 zapowiada\u0142, \u017ce \u017cadnej wymiany nie b\u0119dzie. 1 VI 1953 r. zastrajkowa\u0142o 129 zak\u0142ad\u00f3w w wielu miejscowo\u015bciach. Najwi\u0119kszy protest mia\u0142 miejsce w Pil\u017anie. Demonstracja przeciwko niesprawiedliwej, jak oceniano wymianie, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w Zak\u0142adach imienia Lenina, (przedwojennej fabryce Skody). Po przemarszu do centrum wybuch\u0142y rozruchy, kt\u00f3re trwa\u0142y ca\u0142y dzie\u0144. Wzi\u0119\u0142o w nich udzia\u0142 ok. 20 000 ludzi. Do opanowania demonstracji \u015bci\u0105gni\u0119to oddzia\u0142y milicji i wojska z ca\u0142ego kraju. Ksi\u0105\u017cka jest naukow\u0105 prac\u0105, stanowi\u0105c\u0105 fragment projektu badawczego Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Naukowy jezyk i aparat badawczy jednak nie powinien odstrasza\u0107 od lektury. Z racji niskiego nak\u0142adu pozycja obecna g\u0142\u00f3wnie w bibliotekach, cho\u0107 jak zacz\u0119li\u015bmy wy\u017cej \u2013 jak wida\u0107 nie zawsze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

1488, 14.09.,<\/strong> wypuszczony zosta\u0142 z lochu w zamkowej wie\u017cy Miko\u0142aj K\u00fcnzel, jeden z siedmiu osadzonych tam razem z burmistrzem rajc\u00f3w miejskich. W podziemiach wie\u017cy, kt\u00f3rej mury o grubo\u015bci ponad 2,7 m uniemo\u017cliwia\u0142y ucieczk\u0119, swoich wi\u0119\u017ani\u00f3w zamkn\u0105\u0142 pod kluczem wiosn\u0105 tego roku ksi\u0105\u017c\u0119 Jan II, zwany wi\u0119c nie bez podstaw, Okrutnym. Wi\u0119\u017ani\u00f3w od\u017cywiano rzadko, w ostatnim momencie ich \u017cycia, wr\u0119cz zapomniano o nich – trwa\u0142o obl\u0119\u017cenie. W sierpniu zmar\u0142 pierwszy, najs\u0142abszy, rajca Antoni Knappe. Wypuszczony teraz Miko\u0142aj, 17 pa\u017adziernika 1488 r., zmar\u0142 wolny, ale w konsekwencji os\u0142abienia spowodowanego uwi\u0119zieniem. W tym czasie w strasznych m\u0119czarniach zmarli w lochu pozostali wi\u0119\u017aniowie. Najpierw jednocze\u015bnie, wyj\u0105c z g\u0142odu i b\u00f3lu Jan Koppil, Maciej Kellner, Jan Pr\u00fcfer i Kasper Schauf. Trzy dni p\u00f3\u017aniej Bernard Dreissigmark. Cho\u0107 jest kilka \u017ar\u00f3de\u0142, to prawie ka\u017cde z nich nazwiska podaje w r\u00f3\u017cnej kolejno\u015bci, jak i informacje o pogrzebach w klasztorze dominikan\u00f3w. Wie\u017ca G\u0142odowa zyska\u0142a w\u0142a\u015bnie teraz swoj\u0105 ponur\u0105 nazw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wie\u017ca G\u0142odowa Zamku Ksi\u0105\u017c\u0105t G\u0142ogowskich w roku 2012.<\/p>\n\n\n\n

1581, 5.09.,<\/strong> trwaj\u0105cy kolejny rok w G\u0142ogowie konflikt religijny mi\u0119dzy katolikami a protestantami ma sw\u00f3j kolejny epizod. W\u0142a\u015bnie opu\u015bci\u0142a miasto komisja cesarska powo\u0142ana, by rozstrzygn\u0105\u0107 sp\u00f3r mi\u0119dzy katolikami a protestantami o u\u017cytkowanie fary. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z biskupa wroc\u0142awskiego Marcina Gerstmanna, ksi\u0119cia Jerzego z Brzegu, barona Zygfryda von Promnitz i namiestnika Karola von Biberstein. Dostojnikom i arystokratom towarzyszy\u0142y t\u0142umne \u015bwity. Niestety, nie uda\u0142o si\u0119 wyda\u0107 salomonowego wyroku, kt\u00f3ry satysfakcjonowa\u0142by obie strony. Jak podkre\u015bla J. Blaschke, wi\u0119kszo\u015b\u0107 w komisji mieli ewangelicy. Z kolei biskup Gertsmann w swojej diecezji stara\u0142 si\u0119 o dobre stosunki z protestantami. Taki sk\u0142ad komisji miejscowym katolikom nie dawa\u0142 nadziei na oczekiwane rozwi\u0105zanie konfliktu. Katolicy w\u0142a\u015bnie tego dnia wys\u0142ali skarg\u0119 do cesarza. We wniosku prosili o wyra\u017cenie zgody na korzystanie z ko\u015bcio\u0142a na takich samych warunkach jak ewangelicy. Opatrzono pismo 776 podpisami. Ewangelicy jednak jeszcze latami zawiadywali wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 pot\u0119\u017cnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja. Katolicy wykorzystywali tylko zakrysti\u0119, kaplic\u0119 \u015bw. Krzy\u017ca i mansjonari\u0119. Nabo\u017ce\u0144stwa odbywali w ko\u015bciele dominikan\u00f3w. Natomiast kanonicy z kapitu\u0142y kolegiackiej zamkn\u0119li i zabezpieczyli bibliotek\u0119, kt\u00f3ra mie\u015bci\u0142a si\u0119 w pomieszczeniu obok zakrystii. Nadchodzi czas kolejnej komisji z Pragi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Widok fary niespe\u0142na trzy i p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej, te\u017c po wojnie. Ruiny, a po po prawej nowiute\u0144ki mur, kt\u00f3ry przez kolejne dziesi\u0119ciolecia chroni powi\u0119zienny teren – najpierw s\u0119dziowski kort a dzi\u015b parking.<\/p>\n\n\n\n

1610<\/strong>, 21.09.,<\/strong> oddzia\u0142 pi\u0119ciuset najemnik\u00f3w zajmuje podg\u0142ogowskie wsie. Zbrojni zostali wynaj\u0119ci przez okoliczn\u0105 szlacht\u0119, posiadaczy ziemskich, kt\u00f3rzy nie mogli si\u0119 porozumie\u0107 z ch\u0142opstwem Jaczowa, Kwielic i Ruszowic. \u017b\u0105dania i stawiane przez mieszka\u0144c\u00f3w wsi warunki mog\u0142y by\u0107 konsekwencj\u0105 buntu gaworzyckiego, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce kilka lat wcze\u015bniej. Wydarzenia w Gaworzycach, cho\u0107 krwawo st\u0142umione, zapad\u0142y w pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

Oddzia\u0142y wesz\u0142y wi\u0119c mi\u0119dzy zabudowania, czyni\u0105c wiele szk\u00f3d. Na\u0142o\u017cone obci\u0105\u017cenia niew\u0105tpliwie pomog\u0142y szlachcie w wymuszeniu pos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a w Kwielicach (fot. http:\/\/dolny-slask.org.pl).<\/p>\n\n\n\n

1628, 15.09.,<\/strong> wys\u0142any zosta\u0142 raport starosty do cesarza w sprawie zamieszek w mie\u015bcie – poprosi\u0142 o zastosowanie ostrych \u015brodk\u00f3w, aby zapewni\u0107 powag\u0119 cesarskiej wysoko\u015bci, wyratowa\u0107 katolik\u00f3w z niebezpiecze\u0144stwa i ukara\u0107 buntownik\u00f3w nale\u017cycie.<\/em> Rozpoczyna si\u0119 kontrreformacja.<\/em> W sierpniu 1628 roku namiestnik cesarski,\u00a0 hrabia Jerzy Oppersdorf, wezwa\u0142 do zamku g\u0142ow\u0119 Ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego i oznajmi\u0142 mu, \u017ce na polecenie cesarza nale\u017cy odda\u0107 katolikom far\u0119 i zwolni\u0107 kaznodziej\u00f3w. Rozgoryczony t\u0105 decyzj\u0105 t\u0142um wiernych otoczy\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 i uniemo\u017cliwi\u0142 wej\u015bcie. To w\u0142a\u015bnie te zamieszki spowodowa\u0142y powy\u017cszy raport. W farze odprawiano protestanckie nabo\u017ce\u0144stwa. Przebywaj\u0105cy tam ludzie byli przygotowani na zbrojn\u0105 obron\u0119. Ju\u017c kilkadziesi\u0105t lat trwaj\u0105 religijne spory i najgorsze jeszcze przed g\u0142ogowianami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tyle zosta\u0142o ze Starego Miasta w roku 1967. Grodzka by\u0142a wtedy ulic\u0105 Pioniersk\u0105 i w niczym nie przypomina\u0142a obecnej. Kolorowe zdj\u0119cie zrobi\u0142 ukradkiem turysta z Niemiec i uda\u0142o si\u0119 mu je wywie\u017a\u0107 z Polski. (ze zbior\u00f3w TZG).<\/p>\n\n\n\n

1938<\/strong>, 6.09., <\/strong>oficer wywiadowczy Inspektoratu Granicznego Stra\u017cy Granicznej w Lesznie informowa\u0142 kierownika Posterunku Oficerskiego Ekspozytury Oddzia\u0142u II Sztabu Generalnego w Katowicach o odbywaj\u0105cych si\u0119 \u0107wiczeniach oddzia\u0142\u00f3w Wehrmachtu na przedpolu granicy polsko-niemieckiej.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug informator\u00f3w \u201eStopy\u201d, \u201eKorka\u201d i \u201eKlimpel\u201d, zaj\u0119cia rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 1 wrze\u015bnia ok. godz. 14.00 \u201ew kierunku od granicy do rzeki Barycz i zosta\u0142y zako\u0144czone w dniu 3 IX br., w godzinach rannych, nad rzek\u0105 Barycz\u201d. \u0106wiczy\u0142y pododdzia\u0142y z 18 Dywizji Piechoty. W przeddzie\u0144 rozpocz\u0119cia do Czerniny G\u00f3rnej przyby\u0142 wschowski III batalion 54 pu\u0142ku piechoty z G\u0142ogowa. Z tego garnizonu przyby\u0142y r\u00f3wnie\u017c baterie 18 pu\u0142ku artylerii, 18 batalion pionier\u00f3w i oddzia\u0142 miotaczy min. Zoabserwowano te\u017c 51 pu\u0142k piechoty z Legnicy i oddzia\u0142 zmotoryzowany ze Szprotawy. Wraz z \u017co\u0142nierzami jednostek liniowych \u0107wiczyli powo\u0142ani do s\u0142u\u017cby rezerwi\u015bci Grenzwachtu. W magazynach wojskowych na terenie powiatu g\u00f3rowskiego pobrali uzbrojenie. W ramach cwicze\u0144, na Baryczy wysadzono most. Saperzy z g\u0142ogowskiego batalionu pionier\u00f3w mieli go do\u015b\u0107 szybko postawi\u0107 na nowo. Jak donosili obserwatorzy, batalion dysponowa\u0142 samochodami pancernymi.<\/p>\n\n\n\n

W tym te\u017c czasie panowa\u0142 wzmo\u017cony ruch kolejowy. T\u0105 drog\u0105 przewo\u017cono oddzia\u0142y wojskowe. Poci\u0105gi pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c w ko\u0144cu cwicze\u0144, kiedy przyszed\u0142 czas na praktyczne wykorzystanie wojska. Oddzia\u0142y 18 Dywizji piechoty zosta\u0142y przewiezione ponad 150 kilometr\u00f3w na po\u0142udnie. Mi\u0119dzy Kamienn\u0105 G\u00f3r\u0105 a Now\u0105 Rud\u0105 zajmowa\u0142y pozycje wyj\u015bciowe do ataku na Czechos\u0142owacj\u0119. Politycy podpisali uk\u0142ad monachijski, ale o tym w pa\u017adzierniku.<\/p>\n\n\n\n

(Wykorzystano dokumenty opublikowane w zbiorze: \u201eWywiad Stra\u017cy Granicznej 1928-1939. Wyb\u00f3r dokument\u00f3w, wyb\u00f3r, wst\u0119p i opracowanie Piotr Ko\u0142akowski, Ryszard Techman, S\u0142upsk 2013).<\/p>\n\n\n\n

1945<\/strong>, 14.09.,<\/strong>  na czystej stronie niemieckiego, wojskowego formularza, wkr\u0119conego w wa\u0142ki poniemieckiej maszyny do pisania, kapitan Walerian Drak pisze do prze\u0142o\u017conych meldunek o wykonanych czynno\u015bciach i pro\u015bb\u0119 o wyra\u017cenie zgody na urz\u0105dzenie siedziby Rejonowej Komendy Uzupe\u0142nie\u0144 G\u0142og\u00f3w w Nowej Soli. Uzasadnia rzeczowo i konkretnie wojskowym j\u0119zykiem.<\/p>\n\n\n\n

20 lat p\u00f3\u017aniej wspomina\u0142 we wpisie do Kroniki RKU wygl\u0105d miasta, kt\u00f3re zobaczy\u0142 – \u201eZ daleka ju\u017c widzia\u0142o si\u0119 kikuty wie\u017c i komin\u00f3w fabrycznych… Obraz zgrozy i zniszczenia przekroczy\u0142 jednak wszelkie wyobra\u017cenia po wje\u017adzie do centrum miasta…\u201d.<\/em>Ten widok spowodowa\u0142, \u017ce zabra\u0142 swoj\u0105 ekip\u0119 do Nowej Soli. To miasto nie by\u0142o jeszcze siedzib\u0105 starostwa, a tylko cz\u0119\u015bci\u0105 powiatu ko\u017cuchowskiego. Niezniszczone w trakcie przej\u015bcia frontu oferowa\u0142o zno\u015bne warunki. Tak wi\u0119c pierwsza g\u0142ogowska, polska plac\u00f3wka wojskowa nosi od 14 wrze\u015bnia nazw\u0119 oficjaln\u0105: Rejonowa Komenda Uzupe\u0142nie\u0144 G\u0142og\u00f3w z siedzib\u0105 w Nowej Soli. Przez 10 dni trwa\u0142y prace porz\u0105dkowe i organizacyjnie, a 27 wrze\u015bnia rozpocz\u0119to normaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. G\u0142ogowska komenda obejmowa\u0142a swoim zasi\u0119giem miasto i powiat G\u0142og\u00f3w, powiaty Ko\u017cuch\u00f3w i G\u00f3ra. Siedzib\u0105 instytucji w Nowej Soli, przy \u00f3wczesnej ul. Berli\u0144skiej 34, p\u00f3\u017aniej Stalina 34, a obecnie Pi\u0142sudskiego 24, by\u0142 dwupi\u0119trowy budynek przedwojennego S\u0105du (Amtsgericht), w kt\u00f3rym i dzi\u015b mie\u015bci si\u0119 S\u0105d Rejonowy. Obok biur znalaz\u0142y si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c mieszkania dla wszystkich pracownik\u00f3w Komendy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fragment meldunku kpt. Waleriana Draka o za\u0142o\u017ceniu Rejonowej Komendy Uzupe\u0142nie\u0144 w G\u0142ogowie. (z Centralnego Archiwum Wojskowego).<\/p>\n\n\n\n

1952<\/strong>,<\/strong> we wrze\u015bniu<\/strong>, Przedsi\u0119biorstwo Pa\u0144stwowe Pracownie Konserwacji Zabytk\u00f3w przeprowadzi\u0142o\u2026 pe\u0142ny pomiar inwentaryzacyjny obiektu<\/em> \u2013 zapisa\u0142 doc. dr Tadeusz Kozaczewski z Politechniki Wroc\u0142awskiej \u2013 po\u0142\u0105czony z architektonicznymi badaniami powierzchniowymi. Ustalone zosta\u0142o w\u00f3wczas po\u0142o\u017cenie relikt\u00f3w ceglanej budowli wczesno\u015bredniowiecznej<\/em>. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, realizuj\u0105c wnioski z tych bada\u0144, naukowiec rozpocz\u0105\u0142 badania na terenie ruin g\u0142ogowskiej \u015bwi\u0105tyni na Ostrowie Tumskim.<\/p>\n\n\n\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kolegiata zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w decyzj\u0105 Nr 293\/L z dnia 25 listopada 1949 r. Jeszcze wcze\u015bniej zosta\u0142 odkryty przez dr. Gwidona Chmarzy\u0144skiego z Uniwersytetu Adama Mickiewicza (wtedy jeszcze U. Pozna\u0144skiego) \u015bredniowieczny pos\u0105g wielkopolskiej ksi\u0119\u017cniczki Salome. W 1948 roku, w wydanej przez Instytut Zachodni pracy (Dolny \u015al\u0105sk<\/em>, Kiry\u0142 Sosnowski, t. I, cz\u0119\u015b\u0107 1, s. 360) zapisano – katastrofa ostatnia ods\u0142oni\u0142a w ch\u00f3rze roma\u0144skim ciasn\u0105 wn\u0119k\u0119, zas\u0142oni\u0119ta od ko\u0144ca XVII w. barokowymi stallami i obrazami, a w niej pi\u0119kny, nadnaturalnej wielko\u015bci pos\u0105g z piaskowca, przedstawiaj\u0105cy \u015bwieck\u0105 dam\u0119<\/em>\u2026 To dzie\u0142o sztuki, jak wiemy uda\u0142o si\u0119 ocali\u0107 i obecnie prezentowane jest na sta\u0142ej wystawie w pozna\u0144skim Muzeum Narodowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pos\u0105g Salome jeszcze we wn\u0119ce kolegiaty. (fot. Bronis\u0142aw Kupiec, w: Dolny \u015al\u0105sk, Kiry\u0142 Sosnowski, t. I, cz\u0119\u015b\u0107 1, s. 358).<\/p>\n\n\n\n

1966, 8.09.,<\/strong> na niedawno nazwanym Placu 1000-lecia Pa\u0144stwa Polskiego odby\u0142a si\u0119 wielka zbi\u00f3rka g\u0142ogowskich harcerzy. Uroczy\u015bcie nadano miejscowemu hufcowi Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego imi\u0119 \u201eDzieci g\u0142ogowskich\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Czy w\u015br\u00f3d Czytelnik\u00f3w Wehiku\u0142u s\u0105 harcerze z tamtego okresu? Wehiku\u0142 zapodzia\u0142 swoj\u0105 naszywk\u0119 na r\u0119kaw munduru. Prosz\u0119 wi\u0119c PT. Czytelnik\u00f3w o podzielenie si\u0119 swoimi zasobami pami\u0119ci i pami\u0105tkami. Tak\u0105 pamiatk\u0105 jest, jak wida\u0107, ozdoba munduru harcerskiego, kt\u00f3ra sfatygowana trafi\u0142a do zbior\u00f3w Klaudyusza Sosi\u0144skiego i na pro\u015bb\u0119 Wehiku\u0142u zosta\u0142a \u201eodkopana\u201d i z przyjemno\u015bci\u0105 j\u0105 prezentujemy.<\/p>\n\n\n\n

1995, 30.09<\/strong>., w p\u00f3\u0142 wieku po utworzeniu pierwszej g\u0142ogowskiej organizacji regionalistycznej \u2013 Ko\u0142a Kulturalno-O\u015bwiatowego (w grudniu 1945 r.), Sejmik Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w G\u0142ogowa zmienia nazw\u0119 na Towarzystwo Ziemi G\u0142ogowskiej. By\u0142 to w pewnym sensie powr\u00f3t do istniej\u0105cej w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku organizacji. W istocie sfera zainteresowa\u0144 cz\u0142onk\u00f3w TMG obj\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c teren by\u0142ego powiatu g\u0142ogowskiego (w granicach do 1950 r.). Nawi\u0105zano r\u00f3wnie\u017c do historycznej nazwy ksi\u0119stwa g\u0142ogowskiego. Zaproponowano tym samym wsp\u00f3\u0142prac\u0119 okolicznym regionalistom. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w aktywizacji towarzystwa odegra\u0142 wtedy jego Prezes \u2013 Jerzy Sadowski. Dzi\u0119ki swojej aktywno\u015bci i charyzmie nie tylko integrowa\u0142, ale i przekona\u0142, szczeg\u00f3lnie m\u0142odzie\u017c.1999, 14.09., <\/strong>na wie\u017cy kolegiackiej umieszczono odrestaurowany i zakonserwowany krzy\u017c. Zdj\u0119to go ponad p\u00f3\u0142tora roku wcze\u015bniej. W specjalnej kapsule czasu umieszczono dokumenty \u015bwiadcz\u0105ce o restauracji, sprawozdanie z odbudowy wie\u017cy i kolegiaty oraz \u015bwiadectwa obecnych czas\u00f3w. M.in. Bank Zachodni podarowa\u0142 okoliczno\u015bciowe monety.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Krzy\u017c na zrujnowanej wie\u017cy widoczny od ul. Dzieci G\u0142ogowskich.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wehiku\u0142 czasu – wrzesie\u0144 2020 (rok 12\/139) \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Za nami p\u00f3\u0142 roku epidemii. Czas trudny dla wszystkich. Wa\u017cne, \u017ce pr\u00f3bujemy \u017cy\u0107 aktywnie. Otwieraj\u0119 si\u0119 kina, teatr, biblioteki, stadion i od 1 wrze\u015bnia plac\u00f3wki o\u015bwiatowe. Jeszcze nie w pe\u0142nym zakresie, jeszcze … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1337,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1317\/revisions\/1337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}