{"id":1687,"date":"2022-04-01T18:55:21","date_gmt":"2022-04-01T16:55:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tzglogow.ddr.pl\/wehikul\/?p=1687"},"modified":"2022-04-02T21:18:57","modified_gmt":"2022-04-02T19:18:57","slug":"wehikul-czasu-kwiecien-2022-rok-14-158","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/2022\/04\/01\/wehikul-czasu-kwiecien-2022-rok-14-158\/","title":{"rendered":"Wehiku\u0142 czasu – kwiecie\u0144 2022 (rok 14\/158)"},"content":{"rendered":"\n

Trwa barbarzy\u0144ska agresja <\/strong>na Ukrain\u0119.Od 6 marca, jedenastego dnia wojny, w fejsbukowej ods\u0142onie Wehiku\u0142u czasu, czyli w \u201eNiecodzienniku\u201d, publikujemy refleksje i uwagi prof. Andrzeja Ma\u0142kiewicza, politologa i historyka doktryn politycznych, wroc\u0142awianina i nauczyciela akademickiego na Uniwersytecie Zielonog\u00f3rskim, przewodnicz\u0105cego Rady Naukowej rocznika \u201eLegnicki Almanach\u201d. Napisa\u0142 na pocz\u0105tku swoich notatek:<\/p>\n\n\n\n

\u201eJeszcze tydzie\u0144 temu nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce w XXI w. jaki\u015b szaleniec zdestabilizuje pok\u00f3j mi\u0119dzynarodowy, a jego \u017co\u0142nierze b\u0119d\u0105 mordowa\u0107 niewinne osoby, w tym dzieci. Rosyjska agresja wstrz\u0105sn\u0119\u0142a globem. Nie spos\u00f3b przewidzie\u0107 dalszych zdarze\u0144, ale z pewno\u015bci\u0105 po tym, co si\u0119 sta\u0142o, \u015bwiat nie b\u0119dzie ju\u017c taki sam<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Europ\u0119 i Polsk\u0119 w tym czasie odwiedzi\u0142 Prezydent USA. Pad\u0142y wazne deklaracje jedno\u015bci i solidarno\u015bci. Zaakcentujmy tu jeden epizod o dw\u00f3ch twarzach. W trakcie pobytu na Podkarpaciu, dyskutuj\u0105cy z \u017co\u0142nierzami Joe Biden, bez najmniejszego skr\u0119powania przysiad\u0142szy si\u0119 do jednego z \u017co\u0142nierskich sto\u0142\u00f3w pocz\u0119stowa\u0142 si\u0119 kawa\u0142kiem pizzy bo i pora by\u0142a obiadowa. Dlaczego zwracamy uwag\u0119? Bo, bezpo\u015brednio\u015b\u0107 ameryka\u0144skich polityk\u00f3w ukaza\u0142a si\u0119 nam w rzeczywisto\u015bci. I po drugie, ta pizza by\u0142a z G\u0142ogowa (Ma\u0142opolskiego). Taki znak czasu – w\u0142oska pizza zrobiona i zjedzona w Polsce. Przez Amerykan\u00f3w. A w mie\u015bcie, tak odleg\u0142ym od wschodniej granicy s\u0142ycha\u0107 j\u0119zyk naszych sasiad\u00f3w, kt\u00f3rych przygarn\u0119\u0142y gor\u0105ce g\u0142ogowskie serca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

B\u0142\u0119kit nieba i \u017c\u00f3\u0142\u0107 tulipan\u00f3w, w oryginale symboliki ukrai\u0144skiego hymnu wyst\u0119puje pszenica. (fot. domena publiczna)<\/p>\n\n\n\n

Epidemia w odwrocie<\/strong>? Og\u0142osi\u0142 Minister Zdrowia, \u017ce od 1. kwietnia zamiast pandemii, mamy \u201enormaln\u0105\u201d chorob\u0119 \u2013 \u201eale czy Covid o tym wie?\u201d zapyta\u0142 si\u0119 znajomy lekarz. Post\u0119puje wygaszanie oddzia\u0142\u00f3w covidowych czyli  \u201eodmra\u017canie\u201d szpitali. W g\u0142ogowskim Szpitalu Powiatowym oddzia\u0142 covidovy ma dzia\u0142a\u0107 do ko\u0144ca miesi\u0105ca. Zmniejszono ilo\u015b\u0107 \u0142\u00f3\u017cek do 20 ale zaj\u0119tych by\u0142o w pierwszym dniu wiosny 19 a w ko\u0144cu miesi\u0105ca niewiele mniej.<\/p>\n\n\n\n

Od 28 marca maseczki przesz\u0142y do historii. Obowi\u0105zek zas\u0142aniania nosa i ust, na zewn\u0105trz i w zamkni\u0119tych pomieszczeniach, wprowadzono po raz pierwszy w Polsce blisko dwa lata temu, 16 kwietnia 2020 r. Potem kilka razy go modyfikowano. Wreszcie mo\u017cemy si\u0119 widzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

200 lat temu zmar\u0142<\/strong> tw\u00f3rca Mazurka Dabrowskiego, pie\u015bni, kt\u00f3ra 95 lat temu zosta\u0142a polskim hymnem narodowym. Sejm og\u0142osi\u0142 rok 2022 Rokiem Wybickiego. W G\u0142ogowie odby\u0142y si\u0119 skromne cho\u0107 zauwa\u017calne uroczysto\u015bci. Wszak miasto z nim zwi\u0105zane jest szczeg\u00f3lnie. Pod pomnikiem odegrano i odspiewano Mazurka, z\u0142ozono kwiaty. W Teatrze odby\u0142a si\u0119 popularnonaukowa cz\u0119\u015b\u0107 obchod\u00f3w. Dobrze, \u017ce Plac uroczy\u015bcie od\u017cy\u0142. Mo\u017cna tu organizowa\u0107 np. Dzie\u0144 Flagi, s\u0105siedztwo skweru z pomniczkiem katy\u0144skim i smole\u0144skimi d\u0119bami  dodaje te\u017c kolejnych okazji by s\u0105siedztwo Rynku od\u017cy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Po uroczysto\u015bci \u201erodzinne\u201d zdj\u0119cie uczestnik\u00f3w. (fot. Gra\u017cyna Szyszka)<\/p>\n\n\n\n

77 lat temu podda\u0142y <\/strong>si\u0119 resztki g\u0142ogowskiego garnizonu (1 \u0430\u043f\u0440\u0435\u043b\u044f 1945 \u0433\u043e\u0434\u0430 \u043a\u0430\u043f\u0438\u0442\u0443\u043b\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043b \u0433\u0430\u0440\u043d\u0438\u0437\u043e\u043d \u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0430 \u0413\u043b\u043e\u0433\u0430\u0443).<\/p>\n\n\n\n

Co zrobi\u0142a z miastem wojna, pami\u0119tamy do dzi\u015b. Jej skutki pojawiaj\u0105 si\u0119 i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, a nazywamy je popularnie \u201ezardzewia\u0142\u0105 \u015bmierci\u0105\u201d. Ruiny miasta strasz\u0105 ju\u017c 77 lat, cho\u0107 zrobiono wiele, by je usun\u0105\u0107. Jednak \u015blady pozosta\u0142y. Przypominamy skutki wojny teraz, gdy trwa barbarzy\u0144ski najazd na cywilizowane pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja nr 3; Podpis: Franciszek Marciniak, znany kombatant i dzia\u0142acz spo\u0142eczny do G\u0142ogowa przyby\u0142 w po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. S\u0142u\u017cy\u0142 w 112 pu\u0142ku artylerii ci\u0119\u017ckiej, m.in. jako adiutant dow\u00f3dcy. Na zdjeciu na gruzowisku w 1958 roku, 13 lat po wojnie. W\u0142a\u015bnie 1 kwietnia br. obchodzi 94 urodziny. Wszystkiego najlepszego Franciszku. (Fot. z albumu rodzinnego)<\/p>\n\n\n\n

7 lat temu (24.04.2015) <\/strong>zmar\u0142 w wieku 93 lat W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski. 19 lutego obchodzili\u015bmy 100 rocznic\u0119 urodzin. Trudno przeceni\u0107 jego zas\u0142ugi dla Polski. By\u0142 historykiem, publicyst\u0105, dziennikarzem, pisarzem, dzia\u0142aczem spo\u0142ecznym, politykiem oraz dyplomat\u0105. Wi\u0119ziony by\u0142 w czasach stalinowskich \u2013 w r\u00f3\u017cnych zak\u0142adach karnych m.in. w pobliskiej G\u00f3rze. Powodem by\u0142a jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Armii Krajowej. Wielu g\u0142ogowian mia\u0142o z nim przyjemno\u015b\u0107 rozmawia\u0107 czy go pozna\u0107. Przebywa\u0142 w naszym mie\u015bcie \u0107wier\u0107 wieku temu, kiedy 11 czerwca 1997 \u2013po raz trzeci (wcze\u015bniej w 1992 i 1994r.) wr\u0119czono Nagrod\u0119 literack\u0105 im. Andreasa Gryphiusa. Otrzyma\u0142 j\u0105 wybitny t\u0142umacz Karl Dedecius. Rang\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 podkre\u015bla\u0142 fakt obecno\u015bci polityk\u00f3w i dyplomat\u00f3w. W\u015br\u00f3d go\u015bci znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c by\u0142y ambasador RP w Austrii, minister spraw zagranicznych, minister stanu w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej. W. Bartoszewski \u201ewyg\u0142osi\u0142 laudacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 na cze\u015b\u0107 laureata g\u0142\u00f3wnej nagrody\u201d <\/em>\u2013 pisa\u0142 do Wehiku\u0142u Prezydent Jacek Zieli\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Prezydent Jacek Zieli\u0144ski przes\u0142a\u0142 zdj\u0119cie, kt\u00f3re opisa\u0142 tak: Na zdj\u0119ciu widoczny, niestety, od strony plec\u00f3w, Profesor W. Bartoszewski w rozmowie z prof. dr Eberhardtem Schulzem, przewodnicz\u0105cym \u201eStiftung Kulturwerk Schlesien” (Fundacja na rzecz Kultury \u015al\u0105skiej) z Niemiec. Mi\u0119dzy nimi \u00f3wczesny Przewodnicz\u0105cy Rady Miasta mgr in\u017c. Edward Murzy\u0144ski. Zdj\u0119cie zrobione w dniu 10 czerwca na otwarciu wystawy pod nazw\u0105 \u201eZbli\u017cenia-Widoki G\u0142ogowa. Zdj\u0119cia historycznego miasta”, przygotowan\u0105 przez Instytut Herdera w Marburgu we wsp\u00f3\u0142pracy z Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0105 Techniczn\u0105 W\u0171rzburg -Schweinfurt-Aschaffenburg. Prezydentem tej Szko\u0142y by\u0142, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c, a urodzony w Gr\u0119bocicach, prof. dr, dr h.c. Wolfgang Fechner.<\/em><\/p>\n\n\n\n

10 marca 2022 r., w Poznaniu<\/strong>, w wieku 87 lat zmar\u0142 Jerzy Gurawski, autor projektu ko\u015bcio\u0142a pw. Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Kr\u00f3lowej Polski na os. Kopernik i projektant Domu Uzdrowienia Chorych przy g\u0142ogowskiej kolegiacie. Wraz z Marianem Fikusem zdoby\u0142 w 1970 r. I nagrod\u0119 w konkursie na zabudow\u0119 i zagospodarowanie centrum G\u0142ogowa w obszarze Starego Miasta. Profesor, pracownik akademicki Politechniki Pozna\u0144skiej, mia\u0142 bliskie zwi\u0105zki z G\u0142ogowem, gdzie mieszkaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c jego uczniowie i gdzie pozosta\u0142y tak\u017ce niezrealizowane pomys\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Wehiku\u0142 rozpoczyna prezentacj\u0119<\/strong> informacji z G\u0142ogowa znalezionych w pochodz\u0105cych sprzed ponad stu lat, zachowanych numerach gazety Liegnitzer Tageblatt. Dzi\u0119kujemy p. Redaktor Marii Kubasik.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Z lektur Wehiku\u0142u <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trwa wojna. Budzi w nas coraz wi\u0119ksze przera\u017cenie. Wi\u0119c cho\u0107 na chwil\u0119 powr\u00f3\u0107my do normalnych czas\u00f3w. Autorka \u201eGaw\u0119d kresowych\u201d \u2013 opowie\u015bci z w\u0119dr\u00f3wek na dawne ziemie Rzeczypospolitej, w kt\u00f3rych prezentuje znane i mniej znane historie zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnymi zabytkami, np. we Lwowie, na Litwie i Bia\u0142orusi, tym razem \u201eodkrywa nieznany dot\u0105d \u015bwiat wschodniej i po\u0142udniowej Ukrainy\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Katarzyna W\u0119glicka, Ukrai\u0144skie fascynacje. Reporta\u017ce z Ukrainy<\/em>, Fundacja S\u0105siedzi, Bia\u0142ystok 2020.<\/p>\n\n\n\n

W 28 reporta\u017cach poznajemy nieznan\u0105 nam Ukrain\u0119, kt\u00f3ra dla wi\u0119kszo\u015bci z nas znajduje si\u0119 tu\u017c za Bugiem i si\u0119ga najdalej do Dniepru. Prezentowana dot\u0105d literatura opisuje tereny le\u017c\u0105ce za Bugiem i zachodnim brzegiem rzeki Zbrucz, na Wo\u0142yniu, w okolicach Lwowa, czyli Ukrainy Zachodniej, czy Zakarpacia. Relacje wojenne i prezentowane mapy z komunikat\u00f3w poszerzaj\u0105 nasz\u0105 wiedz\u0119. A polecana teraz lektura j\u0105 ilustruje. A\u2019propos ilustracji, ozdob\u0105 s\u0105 unikalne zdj\u0119cia. Opis zawarto\u015bci przedstawia wydawca tak:<\/p>\n\n\n\n

\u201eUkrai\u0144skie fascynacje” Katarzyny W\u0119glickiej to reporta\u017c, kt\u00f3ry odkrywa nieznany dot\u0105d \u015bwiat wschodniej i po\u0142udniowej Ukrainy. Autorka eksploruje ziemie le\u017c\u0105ce na po\u0142udniu kraju po Besarabi\u0119, ku Morzu Czarnemu, a\u017c za Dniepr (ziemi\u0119 czernihowsk\u0105, charkowsk\u0105, sumsk\u0105, rejon Donbasu). To reporta\u017c o miejscach ma\u0142o znanych, cz\u0119sto zapomnianych, o historii, o poszukiwaniu przesz\u0142o\u015bci, to\u017csamo\u015bci oraz o ludziach kultywuj\u0105cych tradycj\u0119 polsko\u015bci. Pisz\u0105c reporta\u017c autorka opiera si\u0119 nie tylko na w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach zdobytych podczas wielu kresowych podr\u00f3\u017cy, ale si\u0119ga dalej po materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe odnalezione w Polskich i Ukrai\u0144skich archiwach oraz po te uzyskane od potomk\u00f3w zamieszkuj\u0105cych \u00f3w ziemie Polak\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka otwarta w ka\u017cdym miejscu \u2013 bo reporta\u017ce s\u0105 zamkni\u0119t\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 zaciekawia i wzywa do lektury. Tak, jak np. o wyprawie z Sum po Zadnieprzu. Natykamy si\u0119 na okre\u015blenia Twierdza w Putywlu, Pustynia Sofronowska, czy \u201ejab\u0142oniowa kolonia\u201d. W tej ostatniej na powierzchni kilometra kwadratowego rosn\u0105 drzewka jab\u0142oni, kt\u00f3rych najstarsze maj\u0105 dwa wieki. Nie zabrak\u0142o gaw\u0119dy o Berdyczowie, kt\u00f3ry kiedy\u015b by\u0142 zamieszka\u0142y przez du\u017c\u0105 koloni\u0119 wyznawc\u00f3w religii moj\u017ceszowej, a w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w wyst\u0119puje w skr\u00f3cie \u201episz na Berdycz\u00f3w\u201d, czyli skarga nie do za\u0142atwienia. I tak od opowie\u015bci do opowie\u015bci snuje si\u0119 kolorowy ob\u0142ok odkrywanego \u015bwiata. Oby nie zagin\u0105\u0142!!!<\/p>\n\n\n\n

Zainteresowanemu Czytelnikowi Wehiku\u0142 czasu podaruje egzemplarz przedstawianej ksi\u0105\u017cki z dedykacj\u0105 autora. Prosimy o kontakt na adres wehikulczasuglogow@interia.pl<\/a> z kr\u00f3tkim uzasadnieniem, dlaczego w\u0142a\u015bnie Tobie i adresem do wysy\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ok\u0142adka<\/p>\n\n\n\n

1398, 15.04.,<\/strong> to by\u0142 dzie\u0144 Niedzieli Wielkanocnej. Ziemi\u0119 g\u0142ogowsk\u0105 spowi\u0142 g\u0142\u0119boki \u015bnieg. Ci, kt\u00f3rzy dotarli do ko\u015bcio\u0142\u00f3w, mieli k\u0142opot z otwarciem drzwi, tak wielka i wysoka mia\u0142a by\u0107 warstwa \u015bniegu, kt\u00f3ry zasypa\u0142 drogi i budynki. Jak donosi kronika s\u0142awska, niskie temperatury panowa\u0142y od pocz\u0105tk\u00f3w marca. Teraz sypn\u0119\u0142o bia\u0142ym puchem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pada\u0142 \u015bnieg, p\u00f3\u017aniej zasypuj\u0105c ulice i \u0142\u0105ki. Tu na ul.Obronc\u00f3w Pokoju, w pobli\u017cu szpitala na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. (Z albumu M. Szatkowskiego)<\/p>\n\n\n\n

1480<\/strong>, 6.04.,<\/strong>  mia\u0142y miejsce niesmaczne wybryki artylerii obl\u0119\u017cniczej. Ju\u017c ponad dwadzie\u015bcia dni trwa\u0142o obl\u0119\u017cenie g\u0142ogowskiego zamku przez wojska Jana II, zwanego Szalonym. Obl\u0119\u017cenie wspomaga\u0142y dzia\u0142a sprowadzone z okolicznych miast, m.in. ze Szprotawy. Z Ko\u017cuchowa przyci\u0105gni\u0119to machin\u0119, kt\u00f3r\u0105 jednak obro\u0144com uda\u0142o si\u0119 jeszcze w marcu unieszkodliwi\u0107. Naprawa trwa\u0142a do dzi\u015b \u2013 do czwartku po Wielkanocy. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wi\u0119c zaraz kanonada szczeg\u00f3lna. Ksi\u0105\u017c\u0119 Jan, oczywi\u015bcie przez swoich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rych jeszcze nie mo\u017cna nazwa\u0107 kanonierami \u201e\u2026wystrzeli\u0142 w kierunku zamku 219 pocisk\u00f3w. Mi\u0119dzy tymi pociskami strzela\u0142 pojemnikami, w kt\u00f3rych by\u0142y psy, koty, po\u0107wiartowane i gnij\u0105ce konie, odchody i, co by\u0142o nieludzkie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zapiska z Kroniki g\u0142ogowskiej Borgeniego lapidarnie, ale dosadnie oddaje charakter i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania niekonwencjonalnej amunicji. Wr\u0119cz broni biologicznej, kt\u00f3ra mia\u0142a wp\u0142yw na os\u0142abienie ducha i si\u0142y obro\u0144c\u00f3w. Ostrza\u0142 ten prowadzony by\u0142 do zako\u0144czenia obl\u0119\u017cenia, czyli do ko\u0144ca kwietnia.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast kolejne do\u015bwiadczenia z artyleri\u0105 obl\u0119\u017cnicz\u0105 G\u0142og\u00f3w zebra\u0142 osiem lat p\u00f3\u017aniej. Wtedy sytuacja si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142a. Oblegane by\u0142y wojska ksi\u0119cia Jana II. Na polecenie kr\u00f3la Macieja Korwina \u015bci\u0105gni\u0119to pod G\u0142og\u00f3w tzw. \u201eGrzmi\u0105c\u0105 Puszk\u0119\u201d lub \u201eLoch\u0119\u201d \u2013 \u015bwidnickie dzia\u0142o, kt\u00f3re by\u0142o najwi\u0119kszym ze znanych na \u015al\u0105sku.<\/p>\n\n\n\n

1649<\/strong>, 8.04.,<\/strong> zako\u0144czono w\u0142a\u015bnie remont sali obrad w g\u0142ogowskim ratuszu. Na \u015bcianie z reprezentacyjnym portalem wej\u015bciowym umieszczono herb miasta.<\/p>\n\n\n\n

Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 podpisaniem rok temu pokoju, wielka, d\u0142uga i tragiczna wojna, kt\u00f3ra otrzyma miano trzydziestoletniej. Mimo, \u017ce w mie\u015bcie stacjonuj\u0105 jeszcze oddzia\u0142y szwedzkie, wraca ono powoli do pokojowego \u017cycia. Oznak\u0105 powrotu do normalno\u015bci staje si\u0119 te\u017c funkcjonuj\u0105cy coraz \u017cwawiej magistrat, kieruj\u0105cy samorz\u0105dno\u015bci\u0105 miasta.<\/p>\n\n\n\n

O samym herbie \u2013 jednym z nielicznych na \u015al\u0105sku, pi\u0119ciopolowym \u2013 dla przypomnienia: w pierwszym polu u g\u00f3ry od lewej \u2013 Madonna z Dzieci\u0105tkiem, opiekunka miasta; na drugim czarny orze\u0142 Piast\u00f3w \u015bl\u0105skich z bia\u0142\u0105 przepask\u0105, na trzecim g\u0142owa byka z herbu rodowego starosty von Loos; kruk na ga\u0142\u0105zce to pami\u0105tka po w\u0119gierskim kr\u00f3lu Korwinie w czwartym polu. W sercu herbu znajduje si\u0119 zapisana majusku\u0142\u0105 litera G, kt\u00f3ra sama w sobie, jak \u015bwiadcz\u0105 zachowane pami\u0105tki, stanowi\u0142a te\u017c znak rozpoznawczy miasta.<\/p>\n\n\n\n

Jak pisze Alicja Gorajewska w ksi\u0105\u017cce Herb G\u0142ogowa i jego funkcje w \u017cyciu miasta<\/em> (G\u0142og\u00f3w 2013), tablica w Sali Rajc\u00f3w by\u0142a najstarszym wizerunkiem pi\u0119ciopolowego herbu. Nam pozosta\u0142 w pami\u0119ci obraz \u2013 zdj\u0119cie kartusza herbu w Sali Rajc\u00f3w ods\u0142oni\u0119tego w 1879 roku. Czy stanowi on kopi\u0119 pierwowzoru? Te\u017c za autork\u0105 stawiamy znak zapytania.<\/p>\n\n\n\n