{"id":2063,"date":"2023-11-07T11:06:41","date_gmt":"2023-11-07T10:06:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tzglogow.ddr.pl\/wehikul\/?p=2063"},"modified":"2023-11-07T11:06:41","modified_gmt":"2023-11-07T10:06:41","slug":"2063","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tzglogow.pl\/wehikul\/2023\/11\/07\/2063\/","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"\n

Wehiku\u0142 czasu – listopad 2023 (rok 15\/177)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku listopada <\/strong>ze szczeg\u00f3ln\u0105 atencj\u0105 odwiedzamycmentarze. Po wype\u0142nieniu rodzinnych powinno\u015bci Wehiku\u0142 odda\u0142 ho\u0142d znamienitym lublinianom na najstarszej nekropolii przy ul. Lipowej w Lublinie. Przy grobie muzyka i tw\u00f3rcy przeboj\u00f3w Budki Suflera wielu jego wielbicieli zapala\u0142o lampki. Niekt\u00f3rzy (w tym Wehiku\u0142) zostawiali symboliczny grosz, nawi\u0105zuj\u0105c do tytu\u0142u i ok\u0142adki jednego z utwor\u00f3w (Za ostatni grosz).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W po\u0142udnie, 1 listopada na lubelskich \u201ePow\u0105zkach\u201d, cmentarzu przy ul. Lipowej<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze przed pa\u017adziernikowym <\/strong>wyjazdem do G\u0142ogowa wiedzieli\u015bmy ju\u017c, \u017ce: <\/p>\n\n\n\n

  1. na placu przed kolegiat\u0105 stanie kr\u00f3lewski pomnik w tysi\u0119czn\u0105 (2025) rocznic\u0119 koronacji na pierwszego kr\u00f3la Polski Boles\u0142awa Chrobrego. Dok\u0142adnie List intencyjny w sprawie wsp\u00f3lnej budowy podpisali w poniedzia\u0142ek (9.10.2025) prezydent G\u0142ogowa m.in. z przedstawicielami KGHM Polska Mied\u017a SA, Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, MAH, oraz parafii kolegiackiej.<\/li><\/ol>\n\n\n\n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Awers zachowanego banknotu<\/p>\n\n\n\n

    2. oraz, \u017ce G\u0142og\u00f3w odzyska\u0142 liczniejsz\u0105 reprezentacj\u0119 parlamentarn\u0105. Do poniedzia\u0142kowego wieczora zliczane by\u0142y g\u0142osy w okr\u0119gu nr 1. I okaza\u0142o si\u0119, \u017ce g\u0142ogowscy kandydaci zdobyli mandaty. Wehiku\u0142 gratuluje debiutantowi pos\u0142owi \u0141ukaszowi Horbatowskiemu i do\u015bwiadczonemu Wojciechowi Zubowskiemu. Senatorem z miejscowego okr\u0119gu zosta\u0142a znana by\u0142a pos\u0142anka, Ma\u0142gorzata Seku\u0142a-Szmajdzi\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n

    Warto doda\u0107, \u017ce mandat uzyska\u0142 r\u00f3wnie\u017c, znany w G\u0142ogowie regionalista, dyplomata i do\u015bwiadczony polityk, Tadeusz Samborski. W tych dniach nowo wybrani za\u0142atwiali pierwsze obowi\u0105zki w Warszawie, w Sejmie\u2026, nie dosz\u0142o wi\u0119c do spotka\u0144 czy wizyty na Forum Regionalist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    3 dni w G\u0142ogowie<\/strong>, w ostatnim tygodniu pa\u017adziernika, Wehiku\u0142 rozpocz\u0105\u0142 wczesnym porankiem od wjazdu na dziedziniec Zamku. Przywi\u00f3z\u0142 dar dla biblioteki Muzeum Archeologiczno-Historycznego. Przyjdzie jeszcze czas, by o tym dok\u0142adnie napisa\u0107. Dzi\u015b sygnalizujemy, \u017ce kontynuujemy przekazywanie do g\u0142ogowskich bibliotek Wehiku\u0142owego ksi\u0119gozbioru. Ods\u0142oni\u0119cie Uniwersum VI<\/strong>, rze\u017aby Janusza Owsianego ustawionej na Bulwarze Nadodrza\u0144skim z okazji jego 40-lecia pracy tw\u00f3rczej zgromadzi\u0142o kilkadziesi\u0105t os\u00f3b mimo niesprzyjaj\u0105cej pogody. Artyst\u0119 Wehiku\u0142 cz\u0119sto zaprasza na swoje \u0142amy, bo to jest przecie\u017c tw\u00f3rca statuetki G\u0142ogowskiej Nagrody Historycznej i Nadodrza\u0144skiego Feniksa. W trakcie spotkania Rze\u017abiarz otrzyma\u0142 od nas upominek, przygotowany specjalnie dla Wehiku\u0142u obraz znanej g\u0142ogowskiej malarki, Ma\u0142gorzaty Ma\u0107kowiak.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Chwil\u0119 po ods\u0142oni\u0119ciu zbiorowe zdj\u0119cie. J. Owsiany z podarunkiem Wehiku\u0142u czasu.\u00a0 (fot. Dominik Jeton)<\/p>\n\n\n\n

    Wiecz\u00f3r Dzia\u0142acza Kultury<\/strong>, w czwartkowy wiecz\u00f3r Prezydent R. Rokaszewicz zaprosi\u0142 do Centrum Kultury na wyj\u0105tkowy koncert. Na scenie sali widowiskowej odby\u0142a si\u0119 premiera koncertowa albumu \u201ePomi\u0119dzy niebem a ziemi\u0105\u201d Mario Szabana, wokalisty, kompozytora, autora i producenta muzycznego, znanego na rynku muzycznym od 1997 roku. Z g\u0142ogowskim MOK artysta by\u0142 zwi\u0105zany przez ostatnie kilka lat jako trener wokalny, muzyk i kompozytor. Premiera koncertowa w trakcie, kt\u00f3rej na scenie znalaz\u0142o si\u0119 kilkunastu muzyk\u00f3w, by\u0142a wielk\u0105 muzyczn\u0105 uczt\u0105. Tu trzeba wspomnie\u0107, \u017ce koncert mia\u0142 miejsce w przeddzie\u0144 kolejnego \u015bwi\u0119ta muzyki w G\u0142ogowie \u2013 39 G\u0142ogowskich Spotka\u0144 Jazzowych (27\u201328.10.2023).<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Zaproszenie na koncert Mario Szabana<\/p>\n\n\n\n

    Pi\u0105tek, (26.10.2023), zdominowa\u0142 najwa\u017cniejszy<\/strong> punkt pobytu \u2013 ca\u0142odzienna konferencja \u2013 \u201eMa\u0142e Ojczyzny na styku region\u00f3w\u201d. Forum regionalist\u00f3w z okazji XXX-lecia Encyklopedii Ziemi G\u0142ogowskiej. Organizatorzy, TZG i PANS (do niedawna PWSZ), stan\u0119li na wysoko\u015bci zadania. Kilkudziesi\u0119ciu uczestnik\u00f3w z organizacji regionalnych, instytucji kultury z pogranicza Dolnego \u015al\u0105ska, Ziemi Lubuskiej i Wielkopolski przez kilka godzin s\u0142ucha\u0142o opowie\u015bci na zadane tematy zaproszonych go\u015bci \u2013 teoretyk\u00f3w i praktyk\u00f3w \u2013 regionalist\u00f3w, muzealnik\u00f3w, archiwist\u00f3w i pracownik\u00f3w naukowych, wyst\u0119puj\u0105cych w ramach tzw. paneli dyskusyjnych. (Program Forum na stronie TZG). W trakcie spotkania uczestnicy otrzymali kolejny, najnowszy, pachn\u0105cy jeszcze farb\u0105 drukarsk\u0105 zeszyt EZG nr 83, inne wydawnictwa TZG oraz niespodziank\u0119, s\u0142odki upominek, ciasteczka z wizerunkiem g\u0142ogowskiego grosza Zygmunta Jagiello\u0144czyka wykonane przez uczni\u00f3w w Warsztatach ZSE.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    W trakcie obrad Forum<\/p>\n\n\n\n

    Pusta \u015bciana Teatru. <\/strong>Na koniec pobytu w G\u0142ogowie, podczas spacer\u00f3w z go\u015b\u0107mi Forum Regionalist\u00f3w, Czytelnikami Wehiku\u0142u i Rodzin\u0105, w trakcie rozmowy na placu przed figur\u0105 Stasia, pojawi\u0142a si\u0119 kilkakrotnie propozycja, by to miejsce ubarwi\u0107 kolorem. Sugerowano, \u017ce znakomitym miejscem na kolorowy mural jest \u015bciana Teatru Miejskiego. Wehiku\u0142 czasu przekazuje t\u0119 propozycj\u0119 kierownictwu MOK i Teatru. Pami\u0119tamy mural z g\u0142ogowskich legend, b\u0119d\u0105cy ozdob\u0105 jednego z budynk\u00f3w w centrum miasta. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce si\u0119 uda.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    \u015aciana budynku Teatru Miejskiego<\/p>\n\n\n\n

    Wystawa \u201eObraz z\u0142otego wieku\u201d na Wawelu <\/strong>\u2013 niespodziewanie na pocz\u0105tku listopada Wehiku\u0142 czasu trafi\u0142 do Krakowa. Ale z ch\u0119ci\u0105 i zamiarem obejrzenia dzie\u0142 znanych i nieznanych.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Jeden z pokazywanych na wystawie portret\u00f3w Zygmunta I by\u0142 elementem bry\u0142y informacyjnej na Zamkowym Wzg\u00f3rzu, ustawionym pod Kaplic\u0105 Zygmuntowsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    To wydarzenie muzealne, artystyczne i historyczne tej jesieni. Ukazuje ono rozkwit kultury i sztuki w pa\u0144stwie polsko-litewskim pod panowaniem Aleksandra Jagiello\u0144czyka, Zygmunta I i Zygmunta Augusta, a szczeg\u00f3lnie tych dw\u00f3ch ostatnich. Zygmunt I obejmuje tron przybywszy do Wilna i Krakowa z G\u0142ogowa. Zanim zosta\u0142 monarch\u0105 polskim by\u0142 ksi\u0119ciem g\u0142ogowskim i namiestnikiem na <\/p>\n\n\n\n

    \u015al\u0105sku. Szukali\u015bmy wi\u0119c na wystawie obok symboli polskiej pot\u0119gi, \u015bl\u0105skich \u015blad\u00f3w i odniesie\u0144. W\u015br\u00f3d niewielu znale\u017ali\u015bmy ju\u017c na wst\u0119pie por\u00f3wnanie kr\u00f3lewskich autograf\u00f3w. Zygmunt Stary podpisywa\u0142 si\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105 r\u0119k\u0105 nawyk\u0142\u0105 do niemieckiej szwabachy, natomiast jego syn ju\u017c pisa\u0142 lekko.<\/p>\n\n\n\n

    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zaprasza w pierwsze drzwi jeszcze na dziedzi\u0144cu Wawelu orze\u0142 jagiello\u0144ski \u2013 herb Kr\u00f3lestwa Polskiego z bramy zamkowej w Lubowli, stra\u017cnicy polskiego panowania nad Spiszem (1556 r.). I potem przez 17 sal i 3 pi\u0119tra wije si\u0119 w renesansowym zamku monumentalna ekspozycja ukazuj\u0105ca \u201eZ\u0142oty wiek\u201d w nowoczesny spos\u00f3b, bo w obrazach. Przedstawiaj\u0105 wi\u0119c kuratorzy i tw\u00f3rcy szesnastowieczne kr\u00f3lestwo jako: obraz \u015bwiata realnego, obraz i religia, obraz w ko\u015bciele, obraz w liturgii, obraz cz\u0142owieka, obraz i s\u0142owo, obraz przyrody, obraz i styl. Ilustracj\u0105 jest ponad 450 eksponat\u00f3w z muze\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w i zbior\u00f3w prywatnych z ca\u0142ego \u015bwiata. Ozdob\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c sam sta\u0142y wystr\u00f3j komnat i sal zamkowych, w tym sypialni kr\u00f3la Zygmunta. Kamienne portale, kominki, piece, arrasy czy ozdobne fryze. Na koniec otwiera si\u0119 przed zdumionym turyst\u0105 ogromna Sala Poselska, w kt\u00f3rej znajduj\u0105ce si\u0119 do niedawna wysoko w sufitowych kasetonach s\u0142ynne g\u0142owy wawelskie zosta\u0142y zdj\u0119te i ustawione naprzeciw widza. Zjawisko rzadko tu spotykane. Uczta dla oczu, szczeg\u00f3lnie, \u017ce krakusom sprzed wiek\u00f3w mo\u017cna spojrze\u0107 prosto w oczy. Prezentowanych jest 30 oryginalnych g\u0142\u00f3w z XVI wieku.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    G\u0142owy z Sali Poselskiej na wystawie zosta\u0142y zdj\u0119te i ustawione wok\u00f3\u0142 zwiedzaj\u0105cych<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

    Z lektur Wehiku\u0142u (129)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Nasz stosunek do zakonu krzy\u017cackiego ukszta\u0142towa\u0142 Sienkiewicz i krzywda Danusi oraz Juranda ze Spychowa. Jeden z najpopularniejszych film\u00f3w wszechczas\u00f3w Aleksandra Forda z charakterystycznymi rolami Andrzeja Szalawskiego (Jurand), Emila Karewicza (W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o), czy Mieczys\u0142awa Kalenika (Zbyszko z Bogda\u0144ca) wp\u0142yn\u0105\u0142 na potoczne, polskie odbieranie z\u0142owrogiego zakonu i jednoznacznie polskiego zwyci\u0119stwa pod Grunwaldem. Dla pisz\u0105cego te s\u0142owa do\u015b\u0107 du\u017cym zaskoczeniem by\u0142a ekspozycja \u201egrunwaldzka\u201d na zamku w litewskich Trokach latem 1989 roku, gdzie miejscowy przewodnik troch\u0119 inaczej opowiada\u0142 ni\u017c mo\u017cna by\u0142o wyczyta\u0107 w kultowym, monumentalnym dziele prof. Stefana M. Kuczy\u0144skiego \u201eWielka wojna z Zakonem Krzy\u017cackim w latach 1409\u20131411\u201d, kt\u00f3re po raz pierwszy ukaza\u0142o si\u0119 w roku 1987.<\/p>\n\n\n\n

    S\u0142awomir Le\u015bniewski, Krzy\u017cacy. Czarno-bia\u0142a legenda<\/strong>, Krak\u00f3w 2022.<\/p>\n\n\n\n

    Zakon Szpitala Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie niepozorne pocz\u0105tki mia\u0142 w 1190 roku w Akkce, za\u0142o\u017cony przez niemieckich krzy\u017cowc\u00f3w z Bremy i Lubeki. O swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 zakonnicy, kt\u00f3rzy za oznak\u0119 przyj\u0119li czarny krzy\u017c na bia\u0142ym p\u0142aszczu, toczyli spory i walki z joannitami i templariuszami. Ci pierwsi mieli przej\u0105\u0107 wcze\u015bniejszy niemiecki szpital, kt\u00f3ry tam mia\u0142 istnie\u0107 przed 1143 rokiem. Nowy zakon jednak przetrwa\u0142. Po wielu latach trafi\u0142 nad Wis\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Tu zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 ceglane zr\u0119by pa\u0144stwa. Munumentalne budowle przetrwa\u0142y w wielu miejscowo\u015bciach do dzi\u015b i s\u0105 \u015bwiadkami legendy, okrucie\u0144stwa i pot\u0119gi powstaj\u0105cego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

    Autor ze swad\u0105 i znajomo\u015bci\u0105 tematu opisuje lata podboj\u00f3w nadba\u0142tyckich ziem, krwawego ujarzmiania krn\u0105brnych mieszka\u0144c\u00f3w i rozbudowy bazy nadzorc\u00f3w. Po\u015bwi\u0119ca te\u017c uwag\u0119 \u017cyciu codziennemu i pracy zakonnik\u00f3w. Regulaminowi i zasadom wsp\u00f3\u0142\u017cycia. Przedstawia kary. Pokazuje te\u017c dowody, \u017ce papieskie przywileje stworzy\u0142y warunki, by oddzia\u0142y zbrojnych krzy\u017cak\u00f3w sta\u0142y si\u0119 prekursorem francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Zbrojna s\u0142u\u017cba Bogu mia\u0142a zmazywa\u0107 wcze\u015bniejsze grzechy i dokonane przest\u0119pstwa. Czasami pozwala sobie na dygresje, jak wybiegaj\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107 przypomina z\u0142owrogie has\u0142o \u201eGott mit uns\u201d (B\u00f3g z nami), towarzysz\u0105ce krzy\u017cakom od 1701 roku by\u0142o dewiz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 Prus, a w latach II Wojny \u015awiatowej widnia\u0142o na klamrach \u017co\u0142nierskich pas\u00f3w hitlerowskiej armii. Refleksja si\u0119ga dalej, klamry z tym has\u0142em mia\u0142y znajdowa\u0107 si\u0119 na policyjnych pasach RFN jeszcze w latach 70. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

    Budow\u0119 krzy\u017cackiej pot\u0119gi wspiera\u0142y umys\u0142y i r\u0119ce z ca\u0142ej Europy. Nad artyleryjsk\u0105 si\u0142\u0105, wykorzystywan\u0105 do obrony i kolejnych zdobyczy pracowa\u0142 m.in. wspominany ju\u017c przez Wehiku\u0142 g\u0142ogowski rusznikarz Steynkeller, kt\u00f3rego zas\u0142ugi Autor przypomina.<\/p>\n\n\n\n

    Oczywi\u015bcie znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony grunwaldzkiej Viktorii. Jest w nim wiele dywagacji na temat popularnych uproszcze\u0144 i mit\u00f3w. Rycersko\u015b\u0107 polskich rycerzy mia\u0142a ulec w bezpo\u015brednim starciu z krzy\u017cactwem. Zakonnicy czasami tylko na podstawie posiadanej brody mieli by\u0107 mordowani, zabijani, likwidowani.<\/p>\n\n\n\n

    Kl\u0119ska pod Grunwaldem nie by\u0142a jednak dla Zakonu \u201e\u015bmiertelnym ciosem\u201d. Wp\u0142yw na to mia\u0142o nie tylko zachowanie kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i towarzysz\u0105ce mu okoliczno\u015bci, ale te\u017c jak pisze autor \u201ewytrwa\u0142o\u015b\u0107 i \u017celazna konsekwencja a tak\u017ce struktura pa\u0144stwa\u201d. Dzi\u0119ki jego sile politycznej, finansowej i organizacyjnej krzy\u017cacy mogli przetrwa\u0107. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce krach jednak nast\u0105pi. W 1525 roku dosz\u0142o do s\u0142ynnego \u201eHo\u0142du Pruskiego\u201d uwiecznionego przez Jana Matejk\u0119 na znanym obrazie. To jednak nie by\u0142o zwyci\u0119stwo kr\u00f3lewskiej Polski Jagiellon\u00f3w. Pozosta\u0142o nad Wis\u0142\u0105 i Ba\u0142tykiem pa\u0144stwo, kt\u00f3re odcisn\u0119\u0142o z\u0142owrogie pi\u0119tno na wzajemnych stosunkach i relacjach.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Poczt\u00f3wka ze <\/strong>\u015a<\/strong>l<\/strong>\u0105<\/strong>ska (11)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Dzi\u015b prezentujemy tekst Antoniego Boka i wyszukane przez niego dwie ilustracje dotycz\u0105ce zabytku w Z\u0142otoryi i jego analogii z g\u0142ogowsk\u0105 kolegiat\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Ma\u0142o, kt\u00f3ry pasjonat naszej historii pominie wizyt\u0119 w Z\u0142otoryi \u2013 najstarszym mie\u015bcie na ziemiach polskich. Posiada ono zreszt\u0105 wiele urody oraz wspania\u0142y zabytek: ko\u015bci\u00f3\u0142 Narodzenia NMP, kt\u00f3rego pocz\u0105tki si\u0119ga\u0107 mog\u0105 czasu za\u0142o\u017cenia miasta (1211 r.). Interesuj\u0105ce jest dla nas powinowactwo roma\u0144skiej architektury \u015bwi\u0105tyni z g\u0142ogowsk\u0105 kolegiat\u0105. Tak tam, jak i u nas najpierw powsta\u0142y fundamenty prezbiterium, kt\u00f3re planowano zako\u0144czy\u0107 od wschodu trzema p\u00f3\u0142kolistymi apsydami, lecz w trakcie budowy tych\u017ce fundament\u00f3w koncepcja zosta\u0142a zmieniona i nadano apsydzie prezbiterium form\u0119 pi\u0119ciok\u0105tn\u0105. Pomijamy tu opis p\u00f3\u017aniejszych zmian. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym wszak\u017ce pow\u00f3d, kt\u00f3ry nas zainspirowa\u0142 do zamieszczenia w \u201eWehikule\u201d dw\u00f3ch widok\u00f3w wschodniej fasady ko\u015bcio\u0142a. Turysta, patrz\u0105c na jej obecn\u0105 form\u0119, nie zdaje sobie zwykle sprawy z faktu, \u017ce jeszcze do 1911 r. wygl\u0105da\u0142a ona inaczej, zw\u0142aszcza w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci. To w\u0142a\u015bnie uzmys\u0142awia nam por\u00f3wnanie ryciny wg. rysunku Theodora Bl\u00e4tterbauera ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nam fotografi\u0105 prezentowan\u0105 w Internecie.<\/p>\n\n\n\n

    Pozostaje doda\u0107, \u017ce wycieczka TZG w sile 50 uczestnik\u00f3w odwiedzi\u0142a 7 pa\u017adziernika Z\u0142otoryj\u0119 i zwiedzi\u0142a opisywany ko\u015bci\u00f3\u0142. Potwierdzamy, \u017ce posiada on nader pi\u0119kn\u0105 bry\u0142\u0119, fascynuj\u0105c\u0105 architektur\u0119 wn\u0119trza oraz kilka historycznych osobliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n